Cúm heo cúm gà

Sẵn mấy bữa nay bà con bàn nhiều về nguy cơ đại dịch cúm heo hay còn gọi là cúm lợn (nhớ bỏ dấu cẩn thận, hi hi), tui chia sẻ một ít thông tin về cúm cho ai quan tâm thì đọc chơi cho vui.

Trước hết cúm là chữ tiếng Việt của tiếng Latin influenza, mà nghĩa là ảnh hưởng, lây lan, như chữ tiếng Anh Influence, còn tại sao tiếng Việt là Cúm thì tui chịu. Bệnh này do con virus chuyên tấn công vào đường hô hấp, cho nên chỉ lây cho các loài thở bằng phổi là gia cầm và gia súc. Cho nên ai không thích gọi là cúm heo hay cúm lợn bị phân biệt vùng miền thì có thể gọi là cúm gia súc cũng ok, giống như cúm gia cầm vậy, cũng lây cho cả thủy cầm tức là con vịt nữa, dù là cúm gà, hê hê.

Bây giờ vầy. Virus là một sự sống thuộc loại nhỏ nhất trên trái đất, tức là cũng có sinh sản, cũng có chết đi, cũng có biến hóa thành loài khác, và quan trọng nhứt, cũng có gien. Và đó chính là cách để người ta định dạng và gọi tên. Trước hết người ta cho vô phòng thí nghiệm nuôi cấy cho mấy con virus này phát triển nhiều lên, đến khi đủ thì cho vào các công đoạn hóa phẩm để xác định nó là cái bỏ mẹ gì. Ngày xưa mất chừng 2 tuần, bây giờ có những cái instant lab dùng để xác định nhanh 1 loại virus nhất định chỉ mất vài giờ đến vài ngày, gọi là lab-on-chip, tức là một vi mạch mà trên đó người ta lập trình sẵn đủ mọi phản ứng hóa lý các kiểu. Thực ra phản ứng chỉ là để đếm, à trước tiên là tách cái RNA trên chuỗi DNA, tức là cái protein nuôi cái chuỗi DNA đó, rồi định dạng coi nó thuộc loại nào. Sơ sơ vậy. Thường thì influenza virus được chia thành 3 loại A-B-C, tui cũng không biết tại sao gọi là như vậy và khác nhau ở chỗ nào, chưa tìm thấy câu trả lời, ai biết comment vô đây. Thực ra thì còn có thêm 2 loại là isa và thogoto nữa nhưng tui cũng đéo biết tại sao gọi như vậy, hê hê, chưa phải chuyên gia virus học, và cái họ của đám virus cúm tên là Orthomyxoviridae. Nhưng thường thì các loại cúm A thường gặp hơn, hay chính xác là nó hay gây thành các trận dịch hơn, B nghe nói là hiếm gây thành dịch chết người và C thì lại càng ít ảnh hưởng.

Nói lòng vòng, bây giờ mới là cái phản ứng lý hóa. Người ta không soi và đọc ra tên của cái chuỗi protein ngay lập tức được, mà phải thông qua phản ứng nhận dạng trung gian (lý do tại sao giải mã DNA người được tặng giải DNA vì mất rất nhiều thời gian và công sức, trình độ nữa). Và chủ yếu cách định dạng các loài virus cúm được thực hiện thông qua Hemagglutinin và Neuraminidase, bạn bắt đầu nhìn thấy chữ H và N chưa. Tất nhiên là còn nhiều chất – định dạng – khác nữa nhưng người ta tập trung vào cái này. Và lần lượt bạn có cúm heo hiện nay là H1N1, cúm gà hồi trước là H5N1, và còn nhiều loại cúm khác như H10N7 nữa, nhưng thiệt tình là tui cũng hỏng biết cái con số đó là thứ tự hay số lượng các định dạng H và N đếm được trên bề mặt con virus. Ai biết mời giải thích thêm.

Bây giờ đến cơ chế tấn công của con virus. Chính những cái chuỗi – hay định dạng bên ngoài đó, vì giống với của người, cho nên khi virus đi vào cơ thể, gặp tế bào, thì không bị bạch cầu xông ra giết chết, mà tự động bám vào thành tế bào, rồi từ từ trôi vào trong, ăn uống no nê – tất nhiên là làm cái tế bào đó chết – trở thành thức ăn của virus mà – rồi sinh sôi nảy nở theo cơ chế sinh đôi, cứ thế phát triển lên thành hàng triệu, hàng tỷ và tỷ tỷ tỷ tỷ con, bay sang người khác tấn công tiếp, giết cả thế giới. Con người thì khi bị cúm tấn công sẽ tạo ra cơ chế phát hiện, tao biết mày là kẻ thù rồi, và tự động sản sinh ra một loại bạch cầu, hoặc trong danh sách của bạch cầu (đừng nói là hỏng biết bạch cầu là gì vì quên học sinh vật ở trường phổ thông nha, hi hi) có sẵn thằng cúm họ H1tên N1 và tên lót là XYZ. WHO mã hóa cúm theo A/Place/Number/Year – HxNx, tức là loại ABC, Nơi phát hiện, Số hiệu, và Năm tìm ra, cùng với định dạng mã protein di truyền.Vaccin tức là chích một liều cúm vô cùng nhẹ vô cơ thể để bạch cầu tự lên danh sách và diệt mấy con cúm thiệt sự chui vào. Sản xuất vaccin là bơm cúm vô mấy con vật để nó sản xuất ra bạch cầu rồi hút máu – huyết thanh của nó – đem chích cho những người khác. Ai quan tâm bữa nào wởn tui sẽ kể thêm, hoặc tự tới Nha Trang mà coi, có cái trại huyết thanh từ ngựa và chuột của ông Yersin để lại..

Tiếp một vấn đề nữa là cơ chế lây lan. Thiệt ra cúm gà lây cho gà cúm người lây cho người, cúm heo lây cho heo, thỉnh thoảng chết một hai người/gà/heo già không có gì lạ. Nhưng đặc biệt là virus cũng tiến hóa như các loài, nhưng với tốc độ nhanh hơn, nên thỉnh thoảng lại tạo ra loài virus mới, dễ thích nghi, dễ lây lan, dễ giết người hơn. Hoặc thỉnh thoảng khi đào mộ, người trong mộ nếu chết vì cúm thì người sống hít cái đám virus đó vô cũng sẽ nghoẻo luôn, và làm tái diễn đại dịch ví dụ như hồi 1918, vì con virus có thể sống trong mồ từ hồi đó tới bây giờ (nhưng lại rất dễ chết vì nước đun sôi – nên ăn thịt heo luộc chín hỏng sao đâu, hê hê, nếu ai dám, và các loại nước khử trùng – chịu khó mua 1 chai xịt, bắt tay ai xong là xịt, xì mũi xong là quăng vào thùng rác và xịt, hê hê). Đeo khẩu trang thiệt ra chỉ gây hoảng sợ thêm thôi chứ không giúp được gì nhiều đâu, trừ những người liên tục phải làm việc mệt mỏi trong môi trường dịch bệnh như bác sĩ và y tá. Nên nhớ – một chai xịt khử trùng là hiệu quả nhất. Tiên sư mày con virus nè, hê hê. À, cũng là do tiến hoá, cho nên các loài virus chẳng hạn toàn sống ở heo, tự nhiên đẻ ra một con mới có thể lây cho người. Thế là người bị trúng cúm heo chết queo. Nhưng như vậy vẫn chưa có vấn đề. Cúm ở người lại phải có c
hội biến hoá gien một lần nữa để có thể lây từ người sang người. Khi đó là dịch bệnh. Tức là con virus phải biến hai lần liền, đòi hỏi hai điều kiện, trước hết là gia súc hay gia cầm sống chung với nhau rất đông – trại heo, trại gà, trại vịt…, rồi người bệnh cứ vậy nằm chung với nhau không có chữa trị – các nước nghèo, đông dân, sống quây quần, y tế kém… Và Trung Quốc chính là nước hiện nay chuyên sản sinh ra các loại dịch bệnh nguy hiểm nhất là vì vậy. Và để từ dịch biến thành đại dịch phải là con virus rất khoẻ, lây lan rất nhanh, giết người cực gọn, kiểu như con H1N1 type A lần này.

Nhưng bạn cũng đừng vì H1N1 mà quên cúm gà, rồi Sars, và bao nhiêu loại nguy cơ khác. Nói chung là con người phải sinh tồn với cúm, sống chung với cúm, và vấn đề là hiểu biết như thế nào để sống chung với nó mà không bị nó tiêu diệt hoặc vì quá sợ nó mà chả còn dám sống nữa.

Tags:

5 Responses to “Cúm heo cúm gà”

  1. Chaien Says:

    correct, tất nhiên là được tặng giải Nobel rồi, hê hê.

  2. Chaien Says:

    A, con mot van de quan trong nua, do la tai sao nguoi ta hay nhac den chuyen nguoi gia hay nguoi tre chet. Vi du 1 benh cum ma nguoi tre chet, nguoi gia khong chet, thi co the ket luan la dich benh nay da tung lan truyen trong cong dong roi, va nhung nguoi gia o 1 do tuoi nao do tung mac benh va da tu tao ra co che mien nhiem cho nen khong bi mac benh nua. Vi du vay.

    Ngoai ra ve cac trieu chung thi gan day o Anh xuat hien 1 loai cum moi co trieu chung khien nguoi ta ia chay. Cum A cung con thuong duoc goi la cum doi mua, vi no xuat hien khi thoi tiet chuyen mua, dac biet la khi mua xuan den, hoac khi chuan bi vao mua dong, la luc nguoi ta dong cua nhieu hon, song gan nhau hon. O Anh thi con co van de la di tau dien ngam dung sat vao nhau, nhu tui sang nay co mot em gai dep tuyet voi dung tua nguyen bo nguc vao lung tui, hoi bi suong cua no, nhung ban tuong tuong ban phai ap mat vao mot em dang vua ho vua so mui vua sot nong thi… he he hoi bi kinh cua no. Ah, chuyen benh cum, thi rat nhieu benh vien, benh xa va phong mach o Anh nguoi ta khong nhan benh nhan bi cum, vi qua nhieu nguoi bi, va thuoc chua duy nhat la vitamin C va paracetamol de giam sot ma thoi, theo doi tien trien cua benh. Ma qua nhieu nguoi bi cum nen lam sao chua het duoc. Nhung bay gio voi dich benh cum thi chac phai thay doi chinh sach mot chut thoi.

  3. Chaien Says:

    http://people.ku.edu/~jbrown/flu.html link nay hay phet, co giai thich ve co che RNA hay va ro rang hon tui, noi rang tham chi cum con khong co DNA, chi co RNA thoi cho nen rat khong on dinh va de bien the thanh nhieu loai khac nhau. Va cung noi them la cac con so 1-2… la dinh dang – type hon la dem so. Ah, ma cung khong noi tai sao lai goi la A B C, va khac nhau cho nao, he he.

  4. Le Diep Ngoc Says:

    The o ben Anh da co truong hop nao bi H1N1 chua anh Hai? O Vienna co 1 truong hop riu day!

  5. Nhóc Mập Says:

    Cám ơn bài viết của anh, em cũng đang quan tâm đến chủ đề này.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: