Mój podróz z Kapuscinskim i Herodot(us)em

Tức là chuyến du hành của tui cùng Kapuscinski và Herodotus. Bắt đầu từ sáng nay, nhận được quyển sách em Nguyễn Thái Linh dịch và tặng, NXB Nhã Nam http://360.yahoo.com/nhanambook (oai nha, NXB làm trang web trên blog, he he) cùng với NXBVNSG (còn không có trang web luôn, thua cty của tui http://doingbusinessinhcmc.blogspot.com/ he he) mua bản quyền của Liepman AG (pà con nhớ mua sách ủng hộ)

Trước hết, Herodotus được coi là cha đẻ của Sử học, mà cũng coi như là người tạo cảm hứng cho phương pháp nghiên cứu/điều tra (research/investigation) của Anthropology, Ethnography và cả Reporter nữa. http://vi.wikipedia.org/wiki/Herodotus Coi ở đây hoặc đọc thêm trong hồi ức của Kapuscinski (tr105 và 231) thì rõ. Nhà báo này được tổng biên tập tặng cho quyển Sử nhưng thực ra là quyển sách dạy làm báo cái thời mà Ba Lan vẫn chưa biết gì về truyền thông, chỉ biết làm báo tuyên truyền kiểu Lê-nin (và Stalin) mà thôi. Tui vừa đọc vừa ho vừa sốt, vừa gấp nát quyển sách và gạch nát các dòng cần chú ý (thói quen vô cùng xấu chả làm sao bỏ được, hê hê, từ thời bắt đầu có quá nhiều sách biếu tới nỗi đọc không hết, tới tấp gửi về Science Unit cho tui ở BBC, mà không đọc chỉ có cách hủy, không được đem cho hay đem bán vì toàn sách gửi để review trước ngày phát hành 3-6 tháng). Ai đọc bài pv Hobsbawm của tui dịch http://bansacdantocvietnam.blogspot.com/2008/10/ngi-cng-sn-kin-nh.html sẽ hiểu thêm về cái tầm quan trọng của narrative và khái niệm ‘lịch sử song song’ chiết từ Herodotus. Kapuscinski cũng nhìn thấy điều đó bằng trải nghiệm riêng, tr 275 mỗi “bộ tộc và sắc dân khác nhau” đều có “lịch sử riêng của mình, diễn ra độc lập nhưng cũng song song với các lịch sử khác”, mà thời gian thì có vô số cách tính khác nhau (cái này bữa nào rảnh tui sẽ nói thêm, ví dụ thời gian thực và thời gian tâm linh cùng tồn tại song song nhưng chạy theo nhịp khác nhau. Kapuscinski khi nghiệm ra điều đó thì cảm thấy mất khoảng cách/rào cản về thời gian (tr 278), tức đã nhập chung thời gian thực và thời gian tâm linh, tự bản thân mình trở thành thần thánh (cũng đúng, Kapuscinski xuất bản quyển này năm 2004, tức 3 năm trước khi mất, cũng là thánh sống rồi) và có lúc cảm giác như mình cũng là Herodotus, hoặc ngược lại.

Còn Kapuscinski, chưa có bản tiếng Việt trong Wikipedia, em Lilia lại phải bỏ thêm ít thời giờ rồi http://en.wikipedia.org/wiki/Kapuscinski, có lẽ không cần phải giới thiệu thêm nhiều, ai mua sách tự khắc biết, có thể đọc thêm nhiều lời giới thiệu. À, mà hơi buồn cười, trang 339 tại sao các nữ chiến binh Amazon (thời đánh nhau Hi Lạp, không phải thần thoại được mang sang rừng rậm Amazon bên Brazil và các nữ chiến binh cũng được mô tả tương tự, hê hê, tui còn hơn Kapuscinski ở cái vụ đã đi Amazon, chứ Địa Trung Hải thì quần nát rồi) lại ‘tự giải quyết’? Nguyên bản là gì? self-resolve hay thủ dâm? Một số chỗ cần théc méc với người dịch và người biên tập. Chương trốn ở nhà BS Ranke tại sao lại là sen đầm? Chế độ cảnh sát trị và cảnh sát chứ, hay tại cứ phải ra rả các chiến sĩ công an nhân dân, bây giờ sợ luôn cả chữ cảnh sát nữa? Rồi tr84 Đạo Đức kinh là của Đạo giáo hay Khổng giáo? Trang 65 nói về Nghệ thuật kể chuyện rồi tự nhiên là cấu trúc – từ gốc là narrative (narracja) hay construction/ism (konstrucja/nism)?, hai khái niệm rất khác nhau. Nhưng vạch lá tìm sâu mãi chỉ ra được một vài chỗ thế thôi, chứng tỏ trình độ dịch của em Lilia và biên tập của Nhị Linh rất cao, bản dịch không tạo ra chỗ gúc mắc nào, có thể đọc một lèo từ đầu đến đuôi, dù một số chương về lịch sử/thần thoại Hi Lạp cho thấy hình như em Lilia ít xem Discovery hoặc Planet các feature về ancient history (ở VN thì chắc Nhị Linh không có cơ hội rồi). À, một théc méc nhỏ, tại sao lại chọn cái bìa là sông Hằng (?) ở Ấn Độ nhỉ?

Một vài signpost, hay description nhỉ? để mô tả tui là ai, bây giờ bắt đầu podróz/chuyến đi đây, mà hình như càng phần đầu càng hay, càng sau càng chán, cũng đúng kiểu Kapuscinski mô tả (học được?) từ Herodotus, mà cũng là “qui luật của thị trường truyền thông” (tr 109): “một câu chuyện, để đắt hàng, thì phải hấp dẫn, phải có một chút mắm muối, cái gì đó giật gân, cái gì đó rùng mình…”[…]”Nhưng trong việc thuật lại… ngay từ khi bắt đầu (trình bày kết quả điều tra) ông đã cố gắng trình bày nguyên lý đầu tiên của mình dành cho lịch sử”. Vô số nguyên lý của một nền báo chí tuyên truyền, hay nói cách khác, một nền viết lách minh học đã được Kapuscinski mô tả hơi bị hay. Tr15 “Người viết gặp khó khăn trong việc đến với người đọc không chỉ vì văn bản có thể bị cắt xén, mà còn vì khi nó đến được với người đọc, họ đọc một cái gì đó hoàn toàn khác với điều được viết ra một cách rõ ràng nhất, họ đọc mà không ngừng tự hỏi – tác giả thực sự muốn nói gì với tôi đây?”, hê hê đúng là câu hỏi rất nhiều người hỏi tui, câu trả lời là đéo muốn nói gì cả, đơn giản là giống Herodotus, nghe, nhìn, biết, hiểu, thì kể 1 câu chuyện vậy thôi, nghe xong phủi đít đứng dậy đi, thế mà cũng đéo ai chịu tin, hê hê. Câu này mới hay là có thời ở Ba Lan được phép viết là có một cửa hàng trống vắng tr17 “Tiến bộ là ở chỗ khi Stalin còn sống thì không được viết một cửa hàng nào đó trống rỗng – mọi cửa hàng đều phải luôn phong phú và đầy ắp hàng hóa”. hê hê. Trang 30 cũng hay – đúng là tài của Kapuscinski về mô tả tâm lý, một người được giáo dục không được “bóc lột” người khác, nhưng cuối cùng lại làm những người đồng chí của mình mất “niềm hi vọng duy nhất để có bát cơm ăn”. Tự nhiên nhớ tới Adam Michnik và bài giảng cho câu hỏi của tớ về bí quyết làm báo “You should sell paradox”, hê hê. So sánh giữa người Ấn và người Hoa ở trang 88 đúng là bậc thầy về using of metaphor. Nhận định tr 92 về khác biệt giữa Khổng giáo và Đạo giáo cũng rất hay, nhưng có vẻ hơi phương Tây và sao chép. Đạo giáo cũng có thời trở thành luật chơi vậy, luật chơi của phi luật, giống nhu Đông Tà hay Dương Hóa, rồi cả Trương Vô Kỵ, hay Lệnh Hồ Xung, hay kể cả Vi Tiểu Bảo cũng đều là biểu tượng của Đạo giáo trở thành luật chơi của chính quyền, của trật tự đó sao? Trang 99 dành cho những ai tự nh
n, hoặc muốn trở thành sử gia, nhà nghiên cứu sử, bởi vì đúng sử là điều tra là.. hê hê, mua sách đọc đi bạn, trang 99, và 101 nữa, sử là narrative, là bản sắc. Tôi là ai? “Họ nói với ông họ là ai, họ kể câu chuyện của mình. Nhưng vì sao họ biết họ là ai, từ đâu đến? À, họ kể, họ nghe người khác nói, trước hết là từ ông cha mình”… Một cách giải nghĩa Bản sắc tức là Narrative – ai thích đọc science mời tìm lại mấy cái entry của tui về Narrative. Khi đó thì sẽ xuất hiện một cái localism mới, có thể đọc trang 344 hoặc tìm về T.S.Eliot (sử gia nổi tiếng, mà sau này cũng có nhiều Eliot nổi tiếng, chịu khó tìm lại mấy cái entry review của tui thì thấy), mà em Lilia dịch là chủ nghĩa địa phương thời gian (bản gốc là chữ gì vậy ta?, vì khi time trở thành space thì localism trong space cũng sẽ là trong time luôn).

Nhưng cũng giống như Kapuscinski, suốt cuộc đời làm báo, quyển sách được nhét vào túi đầu tiên trong chuyến đi nước ngoài đầu tiên là ấn tượng nhớ nhứt, thì đoạn hồi ức làm tui ấn tượng nhứt trong quyển sách này chính là đoạn mô tả những năm tháng đi học của Kapuscinski trang 11 “Đó là năm 1951, sinh viên được nhận không qua thi tuyển mà chủ yếu là qua lý lịch – con em công nhân và nông dân là những người có nhiều cơ hội nhận học bạ nhất”. Người Ba Lan vậy, họ Nhẫn, và nhẫn nại theo đúng cái nghĩa của nó, chứ không phải Nhẫn nhục, hay nhiều lúc Nhẫn tâm như người VN. Họ cũng giống như ta, tại sao sinh viên của họ biết ra ngoài học thêm, chàng thanh niên Kapuscinski biết tự mua quyển truyện của Hemingway để học tiếng Anh, rồi đầu tư thời gian để ‘tiếp cận các nền văn hóa khác’ trong thi thanh niên VN ta chỉ giỏi đổ thừa vào di sản của quá khứ. Nào là ngày nay giáo dục kém là vì bla bla bla, hay hoa HN bị cướp là vì bla bla bla, sao đéo dám nói là vì chính tao kém, và tao sẽ học để ngày mai không còn kém nữa, mà chỉ biết làm ngược lại, đánh chết mẹ mày, thằng đéo dám nói xấu ông mày hở, hê hê. Có lẽ đó là cái mà tui học được, và chắc chắn cũng là cái quí nhứt trong số những gì tui học được, từ Ba Lan.

ad 6.1.2008, vẫn tiếp tục sốt còn cao hơn lúc sáng, người run lập cập, phải chui vào studio bật sưởi phụ hết cỡ mới đỡ. Tranh thủ đọc lại quyển sách lần 2, và tìm thấy một số vấn đề ở các chương sau, mà có vẻ Kapuscinski muốn nhắn gửi. Trừ cả 1 chương dạy cho những ai muốn làm báo – trích ra những cách đặt câu mà ông tâm đắc từ Herodotus – mà nay nền báo chí Anh Mỹ rất hay dùng, còn thì những suy từ dàn trải trong vài chương liền, đặc biệt là về nhân vật Xerxes. Mà từ từ, mắc cười có một chương phần cuối kể cảnh bị cướp tiền, rồi sau đó gặp lại chính thằng cướp đó, mà cả hai vờ như không nhìn thấy nhau. Không thấy giải thích thêm gì, hi hi, làm mình ‘vấn vương’ suốt từ đêm qua. Nhưng để đó, vài năm sau quay lại cũng không muộn. Quay lại Xerxes và giấc mơ thần thánh, nghe cũng giống giống như Đào Hiếu, nhân vật không sai, chỉ có Lịch Sử sai http://www.bbc.co.uk/vietnamese/forum/story/2008/02/080218_daohieu.shtml. tr 252 “con người bị thế giới vật chất và thế giới tâm linh chi phối, ở đây ta thấy sức mạnh của thế giới tâm linh lớn hơn thế giới vật chất biết bao”, nhưng đừng hiểu tâm linh ở đây bằng cái nghĩa bình thường như báo chí VN đang ra rả, nó là cái không gian thời gian lịch sử từ quá khứ mà Kapuscinski đã mất nhiều thời giờ construct (hay deconstruct rồi reconstruct), và khái quát hóa thành châu Á của ông, một châu Á thể hiện qua Stalin. tr 246 “Họ ngồi đó khiếp hãi và toát mồ hôi hột. […] Không khí chắc phải giống như trong phiên họp Bộ chính trị do Stalin chủ tọa – cũng là sự đặt cược như thế, không chỉ bằng sự nghiệp mà là cả mạng sống”. Nhớ lại hồi cuộc chiến Afghanistan, một phóng viên BBC cũng từng đi cùng Liên minh phương Bắc (Mujahadin thân Mỹ) vượt qua dãy Induskus (viết đúng không nhỉ) và nhớ ngày xưa Alexandre đại đế cũng từng đem quân qua đây, và tui nhớ một bài essay của tui về tam giác Tajikistan, Uzbekistan và Kirgistan cũng từng là nơi văn minh, thành trì xa nhứt của người văn minh Hi Lạp (Macedonia) mà qua bên kia là mọi rợ rồi… Đi ăn cháo đã.

Kapuscinski cũng thể hiện mình là nhà nhân học bẩm sinh với phương pháp nghiên cứu văn bản (một phương pháp có thể coi là truyền thống trong ngành sử XHCN), trích ra đoạn Heredotus mô tả khi các quy luật trong cuộc sống bỗng chốc thay đổi – một dạng mà nay người ta gọi là transformation society, hay cao siêu hơn nữa là transcendentalism, cảnh Lycides bị ném đá chết ngay giữa quốc hội (hội đồng nguyên lão?) hi hi, tự nhiên thèm đi tắm hơi kiểu La Mã quá. Chắc chắn về VN trong vòng 3-4 năm phải xây xong 1 cái spa La Mã, chỉ cho người thân và rất ít club member thôi, ai không phải văn minh (tức là mọi rợ) thì miễn xâm phạm.

ad 7.1 Một chi tiết khá lý thú là VN là một sự kiện có thể coi là lớn trong thế kỷ 20, vậy mà trong cả quyển sách của Kapuscinski chỉ được nhắc tới có 1 lần duy nhứt mà thôi, trong khi Phnompenh được nhắc tới 2 lần, hê hê. Bữa nay vẫn còn sốt, khật khừ nhưng đi làm để cho bài review lên cho nhanh (lý do chính là đi làm để khỏi bị trừ lương hay mất chiến sĩ thi đua vào cuối năm, hê hê)

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/story/2009/01/090107_nguyenthailinh.shtml Xong rồi, bài đây, mời cả nhà vào ném đá.

À, nhân thể em Linh nói đọc đoạn nào cũng hay, trích paragraph cuối cùng của chương 3 nhé:

Khi chiếc máy bay từ Máxtcơva bắt đầu hạ cánh xuống Warszawa, người ngồi bên cạnh tôi run lên, bám chặt vào hay tay ghế và khép mắt lại. Gương mặt anh sạm đen tàn tạ và lởm chởm. Bộ áo vest rẻ tiền cũ rích rộng thùng thình trên thân hình gầy gò xương xẩu. Tôi liếc nhìn anh. Tôi thấy những giọt lệ ứa tràn xuống má anh. Rồi tôi nghe một tiếng nấc nghẹn ngào nhưng rõ rệt.

– Xin lỗi – anh nói với tôi – xin lỗi anh. Nhưng tôi đã không tin là mình sẽ trở về được.

Đó là tháng Mười Hai năm 1956. Người ta vẫn đang trở về từ các gulag (chú thích bên dưới – Hệ thống trại
tù lao động khổ sai của Liên Xô cũ).

Tags:

15 Responses to “Mój podróz z Kapuscinskim i Herodot(us)em”

  1. Lilia Says:

    Ồ, cái vụ mưa ô buy này của Thanh Tâm Tuyền mình chưa biết, hay thật! Cảm ơn Nhị Linh đã khai sáng cho.

  2. Lilia Says:

    Lọ mọ gú gồ “mưa ô buy” thì ra cái này:)
    http://www.talawas.org/talaDB/suche.php?res=18&rb=06

  3. Nhị Linh Says:

    Ngày xưa báo Việt Nam hay đăng lại tranh biếm họa của nước ngoài, đặc biệt hay lấy tranh vẽ tổng thống Reagan mũi dài để tố cáo vụ “chạy đua vũ trang”, và gọi Reagan, hoặc nhiều khi nước Mỹ luôn, là “sen đầm quốc tế”, cứ thích nhảy vào dàn xếp chuyện nội bộ của con người ta.

    Nói cho đúng thì “sen đầm” không phải dịch từ “gendarme”, mà là phiên âm từ từ đó. Đọc mấy cái bác Nguyễn Công Hoan các thứ thì hay thấy từ này (cùng dạng như “lập gioòng” phiên từ “prison” và Thanh Tâm Tuyền làm thơ nói “mưa ô buy” chính là mưa obus, tức là mưa đạn đại bác). Còn nếu đúng là “dịch” thì hình như từ chuẩn là “cảnh binh” thì phải.

  4. Lilia Says:

    Anh Hải ơi, ốm thì nghỉ đi chứ, cứ lọ mọ lên blog làm gì? Kapuściński ko nên đọc nhanh quá đâu🙂

    @NL: Từ “lập gioòng” nghe ngộ nhỉ. Chính ra những từ phiên âm kiểu này nhiều đấy chứ: xà phòng, búp bê, ghi đông, xích, líp, a ma tơ, xi nhan v.v..
    Nếu nói “sen đầm” là phiên âm, còn “cảnh binh” là dịch thì mình cũng ko đồng ý lắm. Đều là dịch cả đấy chứ🙂

  5. Chaien Says:

    Hê hê, viết linh tinh không ngờ 2 người được nêu đích danh cũng bị kích động nhảy vô bỏ thời gian tán gẫu với tui, hi hi, hơi bị sướng. Đang bịnh nằm nhà, ngoài trời có nguy cơ xuống -10, một dự báo thời tiết kinh khủng đối với nước Anh, vốn tuyết rơi là chuyện lạ lắm rồi. Từng điểm một.

    3. Hê hê, chắc tại anh nhiều tưởng tượng, người ta ‘trút bầu tâm sự’ thì mình lại nghĩ người ta làm chuyện khác, hi hi. Bữa nào phải mở Herodotus ra đọc lại đoạn Amazon rồi, đọc quá vội hồi năm ngoái cái đoạn chiến binh, chắc lẫn giữa 2000 năm trước và 2000 năm sau. Thời đó cũng có 1 nhà báo phương Tây, viết bài về Amazon mà (hình như, người ta nghi) là chả đi đâu, ngồi ôm quyển Herodotus chép ra, hi hi.

  6. Chaien Says:

    4. Cái này chắc phải tranh luận với chính Kapuscinski rồi, nhưng có lẽ ổng dùng từ theo thời gian, tức là từ để mô tả các viên ‘cảnh sát’ ở nước Congo thời bấy giờ. Như ở Ba Lan cũng phân biệt zandarmi milicji thời cộng sản với cảnh sát sau này. Nhưng như đã nói đây chỉ là những chỗ vấp rất nhỏ thôi, giống như đi trên đường êm quá nơi nảy một chút là gây chú ý rồi.

    6. Anh vốn lơ tơ mơ về mấy cái này, cứ nghĩ trẻ em Vn ngày xưa phải học Đạo Đức Kinh thì là Nho giáo luôn. Bữa nay nhờ có vụ này nên sẽ hiểu đúng (đã tra khảo các kiểu) và nhớ lâu, hi hi, cám ơn em Linh.

    7. Nên bỏ chút thời giờ xem Discovery và Planet và một số chương trình dạy học của BBC làm với Open University, nó đều là giáo trình 3 năm đầu của đại học, không bổ bề ngang cũng bổ bề dọc.

    8. Nếu prowincjanalism thì có thể thêm 1 cách dịch nữa là Cục bộ (chỉ bo bo lo tới cái địa phương-thời gian của mình thôi), tức là những người chỉ biết sống trong hiện tại mà không biết tìm hệ qui chiếu trong quá khứ cách đây 2000 năm để nhìn thế giới. Kapuscinski đi học đại học thời 1950s cho nên chắc chắn ảnh hưởng cái prowincjonalism của ví dụ như Stanislaw Ossowski hay Feliks Mlynarski, không nhớ có chính xác không, nhưng chắc chắn là của một vài sư phụ thời kỳ này, vì lúc đó chưa có khái niệm localism như ngày nay, thiên về community

  7. Nhị Linh Says:

    sen đầm thường được dùng để dịch từ “gendarme”: gendarme thì khác police ở cơ quan trực thuộc (bộ ngành địa phương), và chức năng công việc. Cụ thể khác thế nào thì tôi cũng không nhớ, cần thì phải tra lại, nhưng chắc chắn là khác, thành ra sen đầm vẫn là sen đầm chứ không phải cảnh sát và nhất là không phải công an :))

    “chủ nghĩa địa phương thời gian” nếu để là “chủ nghĩa địa phương mang tính/về mặt thời gian” thì có lẽ sẽ rõ nghĩa hơn.

  8. Nhị Linh Says:

    à đúng rồi, chia cách theo dativ thì phải là Herodotem :))

  9. Lilia Says:

    Hôm nay ở bên này -13 độ C anh ơi, đêm qua -20 độ, lạnh nhất từ đầu mùa đến giờ, huhu :((

    Anh vẫn sốt và ho à? Bên đó có herbata malinowa ko, uống thật nhiều vào! Chúc anh chóng khỏe nhé.

  10. Lilia Says:

    Ôi, anh đọc nhanh thế! Đọc cái entry này của anh chóng hết cả mặt :))

    Bây giờ đi từ từ từ đầu đến cuối nhé.

    1. Herodotus tiếng Ba Lan là Herodot, vì thế nhan đề của entry cần được sửa lại🙂

    2.”Tui vừa đọc vừa ho vừa sốt, vừa gấp nát quyển sách và gạch nát các dòng cần chú ý” Chỉ riêng câu này thôi cũng đủ cho dịch giả cảm thấy vô cùng cảm động rồi, và thấy những việc mình làm là có chút ý nghĩa!

    3.trang 339, các cô Amazon tự giải quyết, nguyên bản là “załatwić sie”, bản dịch tiếng Anh của Klara Głowczewska (mà em có tham khảo) là “relieve themself”. Hành động này trong tiếng Việt thời còn đi học cũng hay nói với nhau “Tớ đi giải quyết (nỗi buồn) đây” :)) Cho nên em dịch thế, hihi.

  11. Lilia Says:

    4. Nhà BS Ranke, từ “sen đầm” trong nguyên bản là “żandarmi”, trong bản tiếng Anh là “gendarme”.

    5.tr.65 từ “cấu trúc”, nguyên bản là warsztat, có lẽ dịch là “kỹ thuật viết” thì chuẩn hơn nhỉ.

    6. tr.84 Đạo Đức kinh của Đạo giáo là đúng rồi còn gì anh? Em ko hểu câu hỏi này của anh.

  12. Lilia Says:

    7. “hình như em Lilia ít xem Discovery hoặc Planet các feature về ancient history” -> Em hầu như ko xem TV anh ạ, mất tgian lắm :))

    8.”tại sao lại chọn cái bìa là sông Hằng (?) ở Ấn Độ nhỉ?” Cái này anh phải hỏi Nhã Nam, em ko biết. Chắc là vì Ấn Độ là nơi đầu tiên Kapuściński đặt chân đến. Nhưng em thấy cái bìa đẹp🙂

    9. tr.344 từ “chủ nghĩa địa phương thời gian:, nguyên bản là “prowincjonalizm czasu”, bản tiếng Anh là “temporal provincialism”

  13. Lilia Says:

    1 câu cuối cùng: em kính nể sức đọc của anh!

  14. Lilia Says:

    Anh Chaien đúng là nhanh như điện, em cảm ơn anh nhiều!

    Cái yêu cầu chụp ảnh cho giống dịch giả chứ không phải giống diễn viên của anh hơi bị khó🙂 Kể ra chụp ảnh cho giống diễn viên thì dễ hơn nhiều, vì ko giống diễn viên điiejn ảnh thì cũng sẽ giống diễn viên tuồng chèo hay diễn viên hài, hihi :)))

    Anh chóng khỏe nhé, để cuối năm còn được chiến sĩ thi đua🙂

  15. Hihi Hehe Says:

    Bài trên BBC hay hơn trên Blog, chắc là nhờ người trả lời phỏng vấn hay???:))

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: