Amin Maalouf

Báo cáo đọc xong 1 quyển ngay lập tức được supervisor giao thêm 2-3 quyển nữa, hê hê, cứ như là tớ chưa bao giờ đi làm vậy, vẫn còn đọc sách với tốc độ kinh khủng khiếp như ngày xưa. Nhiệm vụ bữa nay là đc Amin Maalouf, hi hi, nhà báo (nhờ là con chủ báo nên sau này cũng lên thành tổng biên tập) nhà văn (giữa chừng bỏ đi viết văn) và tiến sĩ danh dự của ĐH Li-băng luôn http://www.aub.edu.lb/activities/doctorates/recipients/2003/amin-profile.html.

http://books.google.com/books?id=Z4WGHQeUDwUC&dq=amin+maalouf+identity&lr=&source=gbs_summary_s&cad=0 Có 2 quyển non-fiction phải đọc là quyển này và quyển xuất bản trước đó, mệt ruì, hi hi. http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/hardtalk/4872332.stm còn đây là interview trên BBC.

http://membres.lycos.fr/maaloufamin/ Đây thêm 1 trang web không chính thức.

http://www.aminmaalouf.org/english/ Còn đây là trang web chính thức

http://www.guardian.co.uk/music/2002/nov/16/classicalmusicandopera.fiction Thêm cái IV của Guardian cho những ai quan tâm.

ad 14Oct, tớ đã tiện thể soạn luôn một post trên Wikipedia rồi, ở đây http://vi.wikipedia.org/wiki/Amin_Maalouf, từ từ mai sẽ viết thêm một bài cho bbc, rồi sau đó bỏ hết nguyên con lên blog academic của tớ mới mở về bản sắc http://bansacdantocvietnam.blogspot.com/ và talawas luôn, hi hi.

http://www.bbc.co.uk/vietnamese/indepth/story/2008/10/081014_amin_maalouf.shtml Đã xong bài cho bbc đây.

ad 15Oct, bản dịch nháp phần Introduction trong quyển sách Bản sắc giết người của đc này, mời các bác cùng thưởng thức.

Mang danh bản sắc: Bạo lực và nhu cầu quê hương

Amin Maalouf, Lê Hải dịch

Phần Introduction từ bản tiếng Anh do Barbara Bray dịch, Arcade Publishing xuất bản năm 2001, In the Name of Identity: Violence and the Need to Belong, ISBN 15597-5930, 164 trang.

Tôi không còn nhớ đã bao nhiêu lần từ sau ngày rời Lebanon năm 1976 để sang Pháp sống, người ta cứ hỏi tôi, theo cái trào lưu trên thế giới, rằng tôi cảm thấy “là người Pháp nhiều hơn” hay “là người Li-băng nhiều hơn”. Và tôi luôn trả lời giống nhau: “cả hai”! Tôi nói như vậy không phải vì muốn công bằng hay trung lập, mà vì tất cả những câu trả lời khác đều là giả dối. Điều khiến tôi là chính tôi chứ không phải là bất kỳ ai khác đó là việc tôi qua lại giữa hai quốc gia, giữa hai hay ba thứ tiếng, và một vài truyền thống văn hóa. Đó chính xác là những gì định nghĩa bản sắc của tôi. Liệu tôi có thể tồn tại một cách nguyên bản hơn nữa nếu cắt bỏ một phần của bản thân tôi?

Với những ai đặt câu hỏi, tôi đều kiên nhẫn giải thích là tôi sinh ra ở Lebanon và sống ở đó cho tới năm 27 tuổi; rằng ngôn ngữ Ả-rập là tiếng mẹ đẻ; và tôi đọc các tác phẩm của Dumas và Dickens và Gulliver du ký qua bản dịch tiếng Ả-rập đầu tiên; và là cũng ở quê tôi, ngôi làng của tổ tiên tôi, mà tôi đã trải nghiệm tuổi thơ kỳ thú và nghe những câu chuyện mà sau này đã góp phần xây dựng nên các quyển tiểu thuyết của tôi. Làm sao tôi có thể quên tất cả chuyện đó được? Làm sao tôi có thể cắt bỏ nó ra? Từ phía khác thì tôi cũng đã sống 22 năm trên đất Pháp; uống nước và rượu Pháp; hàng ngày chạm tay vào những viên đá cổ của mảnh đất này; viết sách bằng ngôn ngữ Pháp; và nước mẹ Pháp sẽ không bao giờ là nước ngoài đối vơi tôi.

Vậy phải chăng tôi một nửa là người Pháp và một nửa là người Li-băng? Tất nhiên là không. Bản sắc không thể phân chia ra được. Quí vị không thể chia nó ra làm đôi, làm ba, hay bất kỳ cách chia nào khác. Tôi không có một vài bản sắc: tôi chỉ có duy nhất một bản sắc, được tạo thành từ rất nhiều bộ phận trong một khối hỗn hợp đặc trưng của riêng tôi, cũng giống như bản sắc của những người khác cũng riêng biệt đối với từng người.

Một số lần, sau khi tôi đã cung cấp đầy đủ mọi thôi tin chính xác giải thích tại sao tôi liệt kê hết tất cả mọi mối dây lệ thuộc, có người tiến lại gần, vỗ vai, và nói “Tất nhiên, tất nhiên, nhưng cảm giác thực sự của anh là gì, ở sâu bên trong?”.

Suốt một thời gian dài tôi cảm thấy thú vị với câu hỏi này, nhưng nay thì nó chả còn khiến tôi cười nữa. Dường như nó thể hiện một quan niệm nhân văn mà theo tôi, dù khá bao quát, chưa đựng một mối nguy. Nó đặt tiền đề cho rằng “cái sâu bên trong” mỗi người chính là cái mối liên hệ thực sự đáng quan tâm, một dạng “sự thật mang tính bản chất” về mỗi con người, một “tính chất” đã được giao phó chỉ một lần và tất cả ngay khi sinh ra, sau đó không bao giờ thay đổi. Còn sau đó, tất cả những gì sau đó – con đường mà một người phải đi theo thời gian trong vai
trò một điểm tự do, những lòng tin mà anh ta thu nhận trong chuyến đi đó; những sở thích riêng của anh ta, cảm giá, và quan hệ gia đình; nói ngắn gọn là chính là cuộc sống của anh ta – đều không có giá trị gì cả. Và khi, như ngày nay rất thường xảy ra, những người đương thời đang hô hào “khẳng định bản sắc” thì cũng có nghĩa là họ muốn tìm bên trong mình những bổn phận được coi như là cơ bản, thường là tôn giáo, dân tộc, sắc tộc hay chủng tộc, và đặt chúng vào vị trí cần phải tự hào trước mặt những người khác.

Bất kỳ ai khai báo một bản sắc hỗn hợp đều bị đẩy ra ngoài rìa. Nhưng một thanh niên đẻ trên đất Pháp trong một gia đình người Algeria rõ ràng đem theo mình hai bổn phận hay “di sản” khác nhau, và anh ta cần phải được phép sử dụng cả hai. Để lập luận, tôi nhắc tới hai “di sản” nhưng trên thực tế nhân cách của một thanh niên được tạo thành từ nhiều thành phần hơn vậy. Bên trong anh ta, các ảnh hưởng Pháp, châu Âu và các loại phương Tây khác trộn lẫn với Ả-rập, Berber, Phi châu, Hồi giáo và các nguồn khác nữa, từ trong ngôn ngữ, lòng tin, quan hệ gia đình cho đến sở thích trong ăn uống và gu nghệ thuật. Điều này có thể trở thành một thí nghiệm rất đầy đủ và hữu dụng nếu người thanh niên nọ cảm thấy tự do sống với tất cả khả năng – nếu anh ta được khuyến khích chấp nhận tất cả những sự đa dạng đó. Nhưng câu chuyện có thể trở nên bi kịch nếu khi anh ta nhận là người Pháp mà những người khác lại coi anh ta là kẻ phản bôi hay đào ngũ, còn mỗi lần anh ta nhấn mạnh tới mối quan hệ với Algeria và lịch sử, văn hóa và tôn giáo ở đó thì sẽ lại bị người khác hiểu sai, không tin hoặc thậm chí phản ứng dữ dội.

Vấn đề sẽ còn phức tạp hơn nếu lấy bối cảnh bên kia sông Rhine. Tôi đang nghĩ đến trường hợp của một người Thổ Nhĩ Kỳ, sinh ra cách đây 30 năm, ở một nơi gần Frankfurt, và suốt đời sống ở Đức. Anh ta nói và viết tiếng Đức giỏi hơn ngôn ngữ của tổ tiên mình. Thế nhưng với xã hội của quốc gia đã thu nhận thì anh ta không phải là người Đức, trong khi với nguồn gốc thì anh ta không còn hoàn toàn là người Thổ Nhĩ Kỳ nữa. Nếu theo suy nghĩ bình thường thì anh ta phải có quyền nhận cả hai bổn phận. Nhưng hiện tại cả luật pháp lẫn du luận đều không cho phép anh ta hòa trộn bản sắc một cách bình yên như vậy.

Tôi vừa trình bày các dẫn chứng chợt xuất hiện trong đầu, nhưng còn có thể kể ra thêm nhiều nữa. Ví dụ như một người sinh ra ở Belgrade, trong một gia đình mẹ là người Serbia còn cha là người Croatia. Rồi chuyện một phụ nữ Hutu lấy chồng người Tutsi, hoặc ngược lại. Hay là chuyện một người Mỹ có cha da đen còn mẹ là Do Thái.

Có ý kiến cho rằng đó chỉ là những trường hợp cụ thể. Tôi không đồng ý. Những ví dụ tôi nêu không phải là những người duy nhất có bản sắc hỗn hợp. Mỗi con người đều là nơi gặp gỡ của nhiều bổn phận khác nhau, và có lúc các lòng trung thành mâu thuẫn với nhau và buộc người dung chứa chúng phải đi đến sự lựa chọn khó khăn. Trong một số trường hợp có thể dễ dàng nhìn ra ngay vấn đề, còn một số trường hợp khác thì cần phải phân tích kỹ hơn.

Ngày hôm nay ở châu Âu có công dân nào lại không cảm nhận được không khí giống như là chiến tranh bên trong mình, một mâu thuẫn gia tăng giữa một bên là mối liên hệ của anh ta đối với các nước cũ như Pháp, Tây Ban Nha, Đan Mạch hay Anh, còn bên kia là bổn phận của anh ta đối với toàn châu Âu trong một quá trình tạo dựng? Đồng thời cũng có nhiều “người châu Âu”, từ xứ Basque cho đến Scotland, cùng lúc cũng cảm thấy sự dính liền rất mạnh và cơ bản đối với vùng đất đó, cùng với con người ở đó, lịch sử và ngôn ngữ của nó. Có ai ở Hoa Kỳ ngày hôm nay có thể đánh giá vị trí của anh ta trong xã hội mà không nhắc tới những mối quan hệ trước kia, vốn từng là người châu Phi, Tây Ban Nha, Ireland, Do Thái, Ý, Ba Lan hay nào khác?

Tức là, tôi sẵn sàng công nhận các ví dụ tôi đưa ra đầu tiên thuộc về một nhóm đặc biệt nào đó được mở rộng. Tất cả những ai trong nhóm đó đều là một đấu trường cho các bổn phận đang trong mối quan hệ mâu thuẫn với nhau: họ sống tại một nơi có thể coi như là chiến tuyến qua lại giữa sắc tộc, tôn giáo hay các lằn ranh khác. Nhưng với toàn cảnh của tình thế này – bị vướng vào hơn là được hưởng – họ có vai trò quan trọng để trở thành đường dẫn, giúp loại trừ những sai lầm trong hiểu biết, giúp một số bên suy nghĩ hợp lý hơn và bên kia bớt hiếu chiến, làm nhẹ bớt các khó khăn, tìm kiếm thỏa thuận. Vai trò của họ là trở thành cầu nối, thành người đi giữa hai bên, người trung gian giữa các cộng đồng và văn hóa khác nhau. Đây chính là lý do khiến tình huống tiến thoái lưỡng nan của họ lại rất quan trọng: nếu chính họ không thể chống đỡ nổi trước nhiều bổn phận của mình, nếu họ tiếp tục bị các bên gây áp lực hoặc buộc phải ở lại bên trong bộ tộc của mình, thì tất cả chúng ta sẽ có lý do để lo lắng trước những thay đổi trên thế giới.

Tôi nhắc đến chuyện họ bị “áp lực và bắt buộc” – nhưng do ai? Không phải từ những người cuồng tín, các nhóm bài ngoại hay tương tự, mà từ chính quí vị mà tôi, từ từng người và từ tất cả chúng ta. Và chúng ta làm như vậy bởi vì thói quen suy nghĩ và thể hiện nằm sâu trong tất cả chúng ta; vì quan niệm chật hẹp, tách rời, hẹp hòi, đơn giản đã giản hóa bản sắc với tất cả mọi góc cạnh của nó xuống thành duy nhất một mối dây liên hệ, cũng chính là khởi điểm cho sự tức giận.

Tôi cảm thấy muốn hét to lên, cảnh báo sự ng
uy hiểm chết người từ lối suy nghĩ như vậy – toa thuốc cho tàn sát! Điều này có vẻ cực đoan, nhưng tôi sẽ cố gắng giải thích quan điểm của tôi trong những trang tiếp theo.

Tags: ,

3 Responses to “Amin Maalouf”

  1. Hihi Hehe Says:

    Xin đăng ký là độc giả thường xuyên của trang Blog về Bản sắc dân tộc Việt Nam nhé!
    Nhân tiện, ông Amin Maloolouf này hay nhỉ, không biết VN mình đã dịch quyển nào của ông ấy chưa? Nếu có, chắc chắn tui sẽ tự tặng mình một quyển.

  2. Hihi Hehe Says:

    Thêm ví dụ này:
    Tôi có hai người bạn. Một bạn là con một gia đình trí thức miền Nam, bố bạn ấy được học bổng của Pháp thời trước 1975 để làm TS, sau 1975,học bổng này bị cắt và cả gia đình định cư tại Đan mạch. Bạn ấy sống ở Đan Mạch từ lúc 5 tuổi. Bạn ấy cho rằng bạn ấy thấy mình rất hạnh phúc và may mắn vì đươc hưởng thụ cả hai nền văn hóa Việt và Đan Mạch.
    Bạn thứ hai vượt biên cùng người chú đến Mỹ khi 9 tuổi. Ở Mỹ bạn ấy được gửi vào làm con nuôi trong nhiều gia đình khác nhau. Bạn ấy nói rằng bạn ấy cảm thấy mình bất hạnh vì không thuộc hẳn về nơi nào. Ở Mỹ bạn ấy thấy mình không phải là người Mỹ ( vì ngoại hình, tầm vóc…). Còn về Việt nam bạn ấy cũng không cảm thấy mình là người Việt nam vì bạn ấy được giáo dục và lớn lên trong một môi trường khác- bạn ấy là Việt kiều.
    Theo tôi, hai bạn ấy cùng có điểm chung đều là người VN, đều sống ở nước ngoài từ nhỏ, nhưng hai người có cảm giác khác nhau vè thân phận của mình và rõ ràng môi trường sống ( Đan Mạch và Mỹ), nền tảng gia đình ( một gia đình trí thức trong bộ giáo dục của chính quyền cũ rất ý thức trong việc giáo dục truyền thống văn hóa Việt và những gia đình xa lạ, tạm bợ) đã quyết định rất nhiều cảm nhận của họ về thân phận của mình.

    Còn bạn, để tôi làm thầy bói nhé ( nếu không phải thì cãi): Chaien sống ở nước ngoài lâu, rất yêu đất nước Việt nam nhưng lại đang làm việc cho chính phủ nước ngoài. Có thể đời sống vật chất rất đầy đủ, nhưng luôn bị áp lực công việc và luôn luôn cô đơn. Và Chaien ở một mức độ nào đó đang thuộc “một nhóm đặc biệt nào đó được mở rộng. Tất cả những ai trong nhóm đó đều là một đấu trường cho các bổn phận đang trong mối quan hệ mâu thuẫn với nhau: họ sống tại một nơi có thể coi như là chiến tuyến qua lại giữa sắc tộc, tôn giáo hay các lằn ranh khác. Nhưng với toàn cảnh của tình thế này – bị vướng vào hơn là được hưởng – họ có vai trò quan trọng để trở thành đường dẫn, giúp loại trừ những sai lầm trong hiểu biết, giúp một số bên suy nghĩ hợp lý hơn và bên kia bớt hiếu chiến, làm nhẹ bớt các khó khăn, tìm kiếm thỏa thuận. Vai trò của họ là trở thành cầu nối, thành người đi giữa hai bên, người trung gian giữa các cộng đồng và văn hóa khác nhau. Đây chính là lý do khiến tình huống tiến thoái lưỡng nan của họ lại rất quan trọng: nếu chính họ không thể chống đỡ nổi trước nhiều bổn phận của mình, nếu họ tiếp tục bị các bên gây áp lực hoặc buộc phải ở lại bên trong bộ tộc của mình, thì tất cả chúng ta sẽ có lý do để lo lắng trước những thay đổi trên thế giới.” phải không?

  3. Chaien Says:

    @Hihi_Hehe: Cách hiểu của bạn chính là sự nguy hiểm “giết người” mà Maalouf đã mô tả, khi bạn xét người khác – Other mà không nhìn thấy cái identity crisis/construction/decontruction ngay trong chính bản thân mình – Self. Gợi ý: sau đoạn này thì Maalouf nói gì về ‘chúng ta’? Khi Maalouf nói ‘ai cũng vậy’, và bạn ‘bói’ Chaien như vậy và tất cả người xung quanh bạn cũng như vậy thì tất nhiên bạn là người luôn luôn đúng, chiến thắng vẻ vang, nhưng đằng sau cái đúng và chiến thắng vẻ vang đó bạn được gì? nhận thức thêm được gì về thế giới? học thêm được điều gì từ Maalouf? Một con số không to tướng? Bạn ơi cố lên. Bạn là ai? Chính bạn có thuộc “một nhóm đặc biệt nào đó Được Mở Rộng” hay không?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: