Narratology

Đúng là trong kiến trúc có một trường phái gọi là narrative design, chú trọng vào cái structuralism, nhưng thực sự đây chỉ là một trường phái mà thôi, và cũng chịu ảnh hưởng từ cái ngành lớn hơn trong triết và xã hội, gọi là narratology, tức là ngành nghiên cứu về narrative và narrative structure. Nếu văn bản dùng chữ để thể hiện narrative, phim dùng ảnh và nhạc để diễn giải, thì kiến trúc dùng các khối, theme, màu, đường nét và chất liệu để thể hiện. Gọi là đường dây là đúng từ chuyên môn (thread) và ý tưởng thì là một cách dịch thoáng, vì đúng là cần idea nhưng idea thể hiện qua narrative khác với idea – solution bình thường. Nói túm lại là vẫn bế tắc trong việc tìm từ đồng nghĩa tiếng Việt, dù đã có một vài lựa chọn.

Nhưng có thể mở rộng ra chút, nhớ hồi trước ở Vn thấy có quyển sách Cơ học đất, cũng có thể dùng trong ngành này, nhưng là Cơ học text hay Cơ học phim, Cơ học văn hóa? Narratology là một nhánh của structuralism, hệ tư tưởng kết cấu à? Hay cơ học văn? Nghe cũng có lý, hê hê.

Chịu khó đào bới quá khứ một chút vậy, về thời Aristotle, có thể coi là cha đẻ cho các thể loại kịch. Theo ông ta thì một câu chuyện về cơ bản cần phải có nhân vật và hành động. Nếu sau này Propp phát hiện thấy 31 functions v 7 spheres of action trong cổ tích Nga thì Aristole từ hồi đó đã chỉ ra 3 phần tử cơ bản trong một cái plot, mà ngày nay các tiết giảng về kịch bản Hollywood vẫn tiếp tục duy trì. Đầu tiên là hamartia tức là tội lỗi, rồi đến thức tỉnh anagnorisis và giai đoạn biến chuyển tức là peripeteia. Thực ra thì narratology cũng là một ngành áp dụng khoa học tự nhiên vào khoa học xã hội. Ví dụ nhà địa chất nhìn đồi núi và tìm ra ‘cấu trúc’ tương đồng của chúng, tổng quát hóa rồi minh họa bằng hình vẽ cao thấp. Narratologist cũng vậy, tìm ra điểm chung giữa các câu chuyện khác nhau. Vn mình hay nói ngành xã hội và tự nhiên khác nhau lắm, nhưng thiệt ra từ sau thời Newton thì phương pháp nghiên cứu trong xã hội học giống tự nhiên lắm, cũng có chuỗi và đạo hàm nữa.

Hiện đại và hữu dụng hơn cho dân viết kịch bản là phát hiện của Gérard Genette, mà sau này nhiều ứng dụng cho quay phim và chụp hình, ví dụ như góc nhìn rộng/hẹp, cao/thấp… Về cơ bản trong kịch bản có 2 loại, một là mimetic – khi tác giả muốn khán giả xem từng diễn biến, nghe từng câu thoại, kiểu như close-up khi quay phim/chụp hình, hai là diegetic, tức là toàn cảnh, khi người dẫn lược sơ cho khán giả biết chuyện gì đang xảy ra/trôi qua. Thực ra thì đây cũng chỉ là một phát triển từ những gì Plato đã lướt qua trong Republic. Một số chi tiết thuộc về kết cấu cũng cần quan tâm khi phân tích tác phẩm là (hê hê, tự nhiên muốn về Vn làm giáo viên cấp 3 dạy môn văn, hi hi, toàn những kiến thức cấp 3 mà mình học được bêm này) là cái focalisation, tức là viewpoint hay perspective, tức là nhìn vào câu chuyện từ góc độ nào? Có hai nhân vật đang tranh luận, bạn có thể xem từ góc độ của mỗi người, hay nhìn từ bên ngoài, mà ngay như từ bên ngoài như trên tv khi xem phỏng vấn thời sự thì vẫn còn luật gọi là don’t-cross-the-line, bạn chỉ có thể nhìn thấy một bên mặt của 2 người và không bao giờ vượt qua đường thẳng nối giữa họ. Trong tác phẩm cũng có thể chú ý thêm tới vấn đề ai là người kể chuyện (mắt nhìn là một đằng, ai kể là chuyện khác nữa), rồi cách chơi/xử lý thời gian (cái này hôm qua hôm kia gì tui có dịch từ 1 giáo trình ôn thi cấp 3 bên Úc rồi), cách lồng các narrative vào với nhau, tuyến chuyện phụ lại thành chính, và một vấn đề quan trọng nữa – cách viết thoại.

Tags:

2 Responses to “Narratology”

  1. 2Ti Says:

    Hê hê…chẳng cần tìm làm gì nữa anh ạ. Ối từ tiếng Việt mình không có, phải dùng từ gốc đó thôi. Chính từ “Film” đó chứ đâu. Hê hê…

  2. free Says:

    Xâu chuỗi các phần tử lại bằng thread. Tập hợp một chuỗi như thế là một structure gọi là cấu trúc. Tóm lại là tiếng Việt rất thiếu từ trừu tượng, thiếu các nhà ngôn ngữ học chuyên nghiệp. Nếu giỏi tiếng Trung Quốc có lẽ sẽ dễ dàng hơn trong việc tìm từ Hán Việt phù hợp. Các tác phẩm văn học lớn khi chuyển ngữ từ tiếng Pháp, Nga sang tiếng Việt đều tham khảo bản tiếng Hoa.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: