Narrative

Sáng CN, wởn wởn đem cái essay có vài trang về narrative ra đọc, hơi bị mệt vì nhìn từ góc độ philosophy và tổng hợp khá nhiều. Và thực sự cho đến bữa nay vẫn bế tắc chưa biết dịch sao cho phù hợp sang tiếng Việt – giúp các bạn trí thức Vn rút ngắn 50-80 năm chậm bước về văn chương chữ nghĩa với thế giới. Narrative có thể hiểu là bố cục, nhưng tui vẫn thường thích cách dịch là cốt truyện hơn. Tại vì cùng một cốt truyện có thể thể hiện bằng text, sound, hay hình ảnh. Bố cục thì quá dính líu với văn bản. Mà ở đây narrative còn là cái gì đó sâu hơn cốt truyện nữa, nó không liên quan tới câu chuyện được trình bày, nó là đạo hàm của cốt truyện, là cái function.

Hê hê, chắc các bác vừa đọc vừa lùng bùng, tui cũng lùng bùng từ sáng tới giờ mới vỡ được chút xíu, dù đã tiếp cận khá nhiều từ trước. Để từ từ giải thích nhen. Đầu tiên phải kể tới tên Vladimir Prop với tác phẩm nghiên cứu cái gọi là morphology của truyện cổ tích (folk tale), phát hiện thấy tất cả các truyện trong nhóm đều có cái narrative giống nhau (thấy chưa, dịch là bố cục hay cốt truyện đều không ổn, vì mỗi truyện lại có thể bố cục và cốt truyện khác nhau) và cùng phát xuất từ một myth (cũng khó dịch là truyền thuyết, thần thoại, vì nó cao hơn vậy một chút). Bác nào quan tâm đặc biệt thì đọc nguyên văn trong này http://web.mit.edu/allanmc/www/propp.pdf, sách được xuất bản từ năm 28 của thế kỷ trước.

Tui tóm lại như sau. Cách của ông này là coi một câu chuyện là một chuỗi (sequence) các sự kiện (event). Vấn đề là bỏ qua cái nội dung mà chỉ nhìn vào mối quan hệ (cần phải hiểu là quan hệ toán học) giữa các sự kiện đó (và tính chất), tức là tìm ra các function (cần phải hiểu là ánh xạ, hoặc hàm số, nếu bạn còn nhớ lý thuyết toán hồi lớp 10). Nếu bạn là dân kỹ thuật, thì có thể hiểu đây giống như là lấy đạo hàm của một tiểu thuyết, đầu tiên tạo ra cái chuỗi (kiểu chuỗi số, nhưng đây là chuỗi text), rồi tìm quan hệ và tính chất của chuỗi đó để tổng hợp hóa lên thành hàm ‘chữ’ (function). ở mức độ này thì không còn nhân vật, cũng chả còn cốt truyện, mà chỉ là function, và khám phá gây chấn động của Prop là thấy các truyện cổ tích khác nhau cùng có các function giống hệt nhau và số lượng cũng bằng nhau; function là syntactic unit trong diễn tiến câu chuyện, và trình tự các function cũng chính là syntactic structure chung cho tất cả các chuyện cổ tích. Truyện nào cũng phải như vậy, chỉ có thể bỏ qua một số function nào đó hoặc lặp lại một chuỗi nào đó. Phát kiến của Prop cũng chính là về cái gọi là structure of sense, đã làm thay đổi toàn bộ suy nghĩ của giới khoa học phương Tây về narrative.

Hơi vỡ vỡ chưa nè. Bây giờ chuyển về thời hiện đại chút, tức là 30 năm sau phát kiến của Prop, lại có thêm một trí thức gốc Nga (chính xác là Do Thái, hê hê, cũng Do Thái như đc trước, trong khoa học bạn sẽ gặp người Do Thái khắp mọi nơi, có thể mang nhiều quốc tịch khác nhau) tên là Noam Chomsky, tiếp tục phát triển cái Syntactic structure và cho rằng ngữ pháp là cái tồn tại hoàn toàn nằm ngoài ngữ nghĩa, và nó – narrativeness hay the grammar of narrative cũng là một trong số những khả năng nhận thức của con người (cognitive), tức là phân tích ngữ pháp sẽ giúp bạn phân tích cái bản sắc của cả một dân tộc, là cái tui quan tâm và ngâm cứu từ xưa nay, hi hi. Đây cũng là (hê hê, không phải tui nghĩ giống họ, mà có lẽ là họ ảnh hưởng tui) cái nền suy nghĩ của nhiều triết gia và nhà xã hội học hàng đầu như Charles Taylor, Anthony Giddens, Alisdair MacIntyre…, coi narrative không đơn giản là cấu trúc text mà là cấu trúc của nhận thức của con người.

Có bài trên diễn đàn về bối cảnh ra đời và tầm quan trọng của thuyết Syntactic Structures của Noam Chomsky http://semantics-online.org/2007/02/50-years-of-syntactic-structures. Và quyển sách trên Google books, link dưới đây, tiếc là hình như vô số các bác đang giảng bài về ngữ nghĩa văn chương ở Vn, đặc biệt là ngữ pháp, kể cả bác Hạo, hình như chưa đọc được chút nào trong quyển sách đã trị vì từ suốt 50 năm qua rồi (mỗi tội là bị LX lên án và cấm cả, hê hê, như trong link trên). http://books.google.com/books?id=a6a_b-CXYAkC&printsec=frontcover&dq=syntacti…

Nói chung narrative hiện đang là chữ được dùng nhiều nhất trong triết và xã hội học hiện nay, thay cho chữ structure trong TK20, mà nay biến thành deconstruction hoặc discourse (theo Katarzyna Rosner IFiS PAN 2003, Pojecie narracji a proces formowania sie konstruktywistycznego rozumienia tozsamosci jednostki ludzkiej, Kultura i Spoleczenstwo rok XLVII nr3, là bài tui đọc sáng nay). Thôi lười rồi. Còn nhiều góc cạnh khác mà tui chưa có đọc (ngẫm) hết, chút nữa hoặc bữa nào rảnh sẽ ad tiếp vô đây, hê hê.

Đề tài narrative từng được tui đề cập vài lần, từ những góc cạnh khác

http://blog.360.yahoo.com/blog-c4fwAN4zeqi8D.JXuWThXsk0IbGsY37B?p=109

http://blog.360.yahoo.com/blog-c4fwAN4zeqi8D.JXuWThXsk0IbGsY37B?p=103#comments

Tags: , , ,

2 Responses to “Narrative”

  1. 2Ti Says:

    Cám ơn anh đã đảo lại đề tài thú vị này. Rất bổ ích ạ🙂

  2. free Says:

    Trong kiến trúc. Hồi còn là sinh viên, khi làm một đồ án thiết kế hay qui hoạch, sinh viên phải đi tìm cái chủ đề/cốt truyện/ý kiến cá nhân của mình để sao cho đồ án mang đến cho người dùng một ý nghĩa nào đó về sự thích dụng cũng như một sự cảm nhận không gian có cá tính rõ rệt. Và sinh viên tụi mình gọi đó là TÌM Ý tức là đi tìm cái Narrative cho đồ án. Khi ra trường đi làm thì luôn đặt Ý TƯỞNG làm cốt lõi cho các bản thiết kế. Trước một bản thiết kế, người ta thường cố gắng hiểu Ý TƯỞNG của tác giả muốn nói lên đều gì. Khác với chủ đề chỉ giống như đề tựa (title) hay nền (subject/theme). Ý TƯỞNG là sự sắp đặt có chủ ý các chi tiết bố cục toàn thể để gắn nó vào thành một câu chuyện muốn nói một cách cô đọng và tiết kiệm ngôn từ nhất bên trên cái subject/theme đã có

    Cứ bàn thử từ góc độ Kiến Trúc xem sao

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: