Sáng tác nhạc

Tự nhiên bữa nay có người gửi email cho tui cái bài hướng dẫn cho mấy người bạn trên Đặc Trưng hồi xưa về sáng tác ca khúc, từ 2002, giờ còn soạn lại cẩn thận nữa, trưng lên đây cho pà con đọc chơi.

Ai có thể sáng tác nhạc

Theo quan sát và nhận xét của tôi, thì dường như chúng ta ai cũng là một nhạc sĩ bẩm sinh. Có không ít nhạc sĩ – đặc biệt là các nhạc sĩ quân đội trong thời kì chiến tranh – thưở ban đầu hầu như là chả biết gì về nhạc lí cả. Thế mà bài hát của họ lại nổi tiếng đến tầm quốc gia. Tất nhiên, nếu nói về chuyện lăng-xê và khả năng tồn tại theo thời gian của bài hát, thì đấy lại là chuyện khác, thế nhưng, mỗi chúng ta – nếu ham muốn – đều có thể sáng tác ra được những bài hát hay cả. Hi vọng qua diễn đàn này, chúng ta có thể thảo luận và chia sẻ với nhau những kinh nghiệm, những kiến thức cơ bản về nhạc lí, xướng âm… cần thiết cho sáng tác.
Với tôi, 1 bài nhạc phổ thông có thể tạm chia thành 1 số phần tử mà chúng ta có thể tiếp cận từ nhiều góc cạnh khác nhau, không cần thiết phải theo thứ tự và cũng không cần phải có kiến thức chuyên môn về nhạc. Các phần tử mà tôi cho rằng được phân chia rõ ràng nhất là: làn điệu, nhịp điệu, âm điệu, ca từ và mầu sắc.
1. Làn điệu: Chị Hương Hương, con gái của cố nghệ sĩ Văn Cao, có 1 lần nói với tôi rằng: sáng tác nhạc tức là ghi lại làn điệu – melody xuất hiện trong đầu chúng ta. Chị Hương Hương được đào tạo ngành nhạc ở Nga.
Để ghi lại làn điệu thì có rất nhiều cách khác nhau. Các bạn biết nhạc lí cơ bản thì kẻ dòng nhạc và vẽ nốt. Người Trung Quốc thường ghi nhạc bằng chữ cùng cao độ. Một số giới nhạc sĩ châu Âu viết nhạc bằng chữ cộng số. Bản thân tôi có một lần – để ghi lại làn điệu xuất hiện trong đầu, mà không có sẵn giấy kẻ dòng nhạc – đã tự nghĩ ra kiểu viết nhạc mà chỉ có bản thân mới đọc được thôi. Tôi cũng đã gặp một bạn – vì không biết nhạc lý – nên chỉ nhớ âm điệu trong đầu và đến nhờ tôi viết lại hộ thành dòng nhạc. Bắt đầu sáng tác bằng tìm làn điệu là một trong số những kiểu sáng tác dễ dàng và thường gặp nhất.
2. Nhịp điệu: Tại sao điệu bolero hợp với nhiều bài nhạc của Chế Linh hát ? Tại sao điệu disco làm bài hát nhộn nhịp ? Những câu hỏi như vậy có lẽ bạn đã có sẵn câu trả lời. Tôi chỉ xin nhắc đến để các bạn nhớ nghĩ đến trong lúc sáng tác bài nhạc của mình. Bài nhạc buồn có thể dùng điệu slow chậm, còn nhạc vui có thể thể hiện bằng chachacha nhanh. Bài nhạc chỉ thiên về lời mà không cần làn điệu thì có thể dùng ngay RAP – read and play. Các ban nhạc chỉ chuyên một nhịp điệu thì bắt đầu sáng tác bài nhạc của mình bằng nhịp – ví dụ Modern Talking bắt đầu bằng đánh trống theo điệu disco của họ, hay các ban nhạc Nam Mỹ bắt đầu bằng rumba, chachacha…
3. Âm điệu: Bài nhạc của bạn nếu muốn thể hiện đến người nghe thì cần phải có phần phối âm cho nhạc cụ đệm, hoặc cho người khác hát bè trong trường hợp song ca, tam ca, tứ ca, đồng ca… không cần ban nhạc. Nếu bạn không giỏi hoặc không biết về nhạc lí có thể nhờ bạn bè trong phố rùm này giúp đỡ. Một số nhà soạn nhạc nổi tiếng bắt đầu bài hát của mình bằng cách đặt vòng hòa âm cho bài hát, sau đó mới chọn nhịp, melodia, và cuối cùng mới đặt lời ca.
4. Ca từ: Bài hát có thể có làn điệu, nhịp điệu, âm điệu rất hay, nhưng không được người nghe cảm nhận là hay. Trong trường hợp đó thì bạn nên xét lại ca từ của bài hát mình sáng tác. Có thể là lời của nó không đẹp, không hay, không lôi cuốn… Một số nhạc sĩ bắt đầu bài hát của mình bằng ca từ bằng cách chọn những bài thơ đã hay sẵn để phổ nhạc.
5. Mầu sắc: Thường thì đây là giai đoạn cuối cùng khi bài hát đã thành hình và bạn muốn tu sửa cho hoàn hảo và hay hơn. Cũng như một bức tranh – bài hát phải có mầu sắc riêng của mình. Với cùng 1 bài hát, mỗi ca sĩ có lối trình bầy riêng, diễn giải riêng của mình. Các nhạc sĩ nước ngoài được thuê sáng tác cho các ca sĩ nổi tiếng thường lại bắt đầu từ mầu sắc – tức là cá tính riêng của ca sĩ để đi ngược lại và xây dựng bài hát.
Trên đây là một vài nhận xét cơ bản của tôi. Rất mong nhận được phản hồi – phê bình, bổ sung… – của các bạn. Trong những ngày tới tôi sẽ thử đi sâu vào từng đề mục và mở rộng thêm, đi kèm với các bài hát có sẵn trong thư viện của Đặc Trưng để làm ví dụ. Tôi cũng rất mong được thưởng thức các sáng tác, các tìm tòi mới của các bạn ở trong này, hoặc gửi trực tiếp cho tôi ở dạng MP3.

BTW, bữa nay thấy chết thêm 1 cọng rau muống nữa, điểm lại quân số thì hình như chỉ còn 8 em sống sót, nhưng vậy cũng tạm ok rồi, lại đem ra ngoài ban-công cho nó ‘tắm nắng’ nữa.

http://www2.thanhnien.com.vn/TNXMT/2008/2/7/225442.tno Lượn lờ báo mạng thấy Thanh Niên có phát hiện này hay của nó. Tớ chỉ mong VN sớm có nhiều du thuyền, luật hàng hải sẽ rõ ràng một chút, thì tớ sẽ mang du thuyền của tớ về làm quà sinh nhật 18 cho con gái không bị làm khó dễ, hi hi.

http://www.cand.com.vn/vi-VN/vanhoa/2008/2/84542.cand Còn đọc bài này thì thấy thêm một trend mới ở VN, mai tớ cũng trương bảng sẽ làm phim tài liệu về gia phả của ai chịu thuê tớ, hi hi.

Tags:

6 Responses to “Sáng tác nhạc”

  1. Chaien Says:

    @Đen: Hiện tại tôi xài được khoảng 12 loại nhạc cụ khác nhau, đang học đánh Harp, tiếp tục học tranh, nhị, đàn bầu, đánh được guitar (accord, lead, bass), trống, saxo, sáo dọc, harmonica, mandolin, arcodeon, violon và tất nhiên thường dùng nhất là piano, có một thời gian dài mày mò với synthezer và các phần mềm soạn/mix nhạc thời sơ khai như Cubase, Studio Base… Nhạc có nhịp lẻ hay gặp ở Chopin, nhưng tôi chưa thấy chính thức ghi là 5/4 bao giờ.

  2. Đen Says:

    Tem cái entry này một cái.

    Bác Chaien chơi nhạc cụ gì?

    Về chuyện sáng tác, em thấy một kinh nghiệm của các nhạc sĩ là trong túi luôn có giấy bút, khi tứ nhạc nẩy lên là ghi lại ngay, vì sau đó sẽ quên rất nhanh. Có một lần đang lọc cọc xe đạp trên đường Saigon thì trong đầu em tự nhiên nảy ra một hợp xướng vĩ đại, càng về sau càng nhiều bè, dường như đến 8 hoặc 10 bè gì đấy. Đã cẩn thận tua đi tua lại trong đầu cho thuộc các bè, thế mà khi về đến nhà, dừng xe, thay quần áo ra xong là quên sạch.

    Âm nhạc nói chung thường có những nhịp lấy 2, 4, 6 làm chuẩn, nên có loại 2/4, 3/4, 4/4, 6/4… bác Chaien có khi nào gặp loại 5/4 chưa?

  3. ♥ ♥ Lucas ♥ ♥ Says:

    Trong the Planets của Gustav Holst, mở đầu với bài Mars, The bringer of War là 5/4, 5/2, 3/4, 5/4, 5/2, và kết ở 3/4. Ở bài cuối Neptune, the mystic, Holst cũng bắt đầu bằng 5/4…hihi.. tới bài cuối này…(chắc bị nhà xuất bản hối cho ra dữ qúa.(-:!) chắc Holst cũng đã thấm mệt nên nguyên bài tòan là nốt tròn trắng với lại nốt đen.. lâu lâu mới có harp chạy lên chạy xuống như sequencer…haha. Rồi lại thêm phần choirs nữa..chứ.. làm mình cứ nhớ tới Ode To Joy. Cuốn Planets rất tốt cho ai lười đọc sách phối khí.. Nó có tương đối đầy đủ kỹ thuật mà nhạc phim đòi hỏi từ các nhạc cụ giao hưởng.
    Nghe xong và đọc bản phối khí của Holst, rồi nghe và đọc scores của Star Wars (John Williams) mới thấy Star Wars dựa vào the planets nhưng vẫn còn primitive.

  4. Nhocmap_in love Says:

    Em thì thích nghe hơn là sáng tác. Bên cạnh đó, anh tham lam quá khi đưa thông tin du thuyền và thông tin làm phim tư liệu về gia phả, lạc đề chút rồi. À, thêm nưã là em mới biết anh có con gái lớn thế ( sắp được 18 tuổi)!

  5. ღ♫♪•»Greenie ღ Music♥Lover«♫♪ღ Says:

    Bác ơi! Cháu sáng tác được nhạc nhưng không biết chơi nhạc! Bác giúp cháu được ko?

  6. ღ♫♪•»Greenie ღ Music♥Lover«♫♪ღ Says:

    Bác ơi! Cháu sáng tác được nhạc nhưng không biết chơi nhạc! Bác giúp cháu được ko?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: