Dịch tả

Pà con trên mạng tranh luận xem ở Vn đang dịch tiêu chảy hay tả, báo chí đăng loạn, chỗ bảo tiêu chảy, chỗ lại nói dịch tả. Để tớ giải thích tí nhé, dù gì thì cũng từng làm một loạt chương trình cho dân Anh nghe về dịch bệnh trong đó có encephalonitis (các loại viêm não) và menigitis…

Trước hết phải nói về cơ chế lây nhiễm, nói chung có 3 nhóm tác nhân trung gian chính, lần lượt theo kích cỡ nhỏ dần là vi khuẩn (thực thể tự sống, thường là ký sinh, kiểu như nấm mốc nhưng nhỏ hơn nhiều), vi trùng (thường chỉ là 1 tế bào, khá đơn giản, tiếng Anh gọi là bacteria) và virus (một chuỗi protein lắp với một ‘đầu phá hoại’, kích cỡ chỉ to bằng chuỗi di truyền ADN của tế bào). ở Vn đặc biệt còn thêm một loại nữa, to hơn vi khuẩn, tức là giun sán, ví dụ như có những loại sán (lá gan) chui thẳng từ dưới đất vào gan bàn chân, nếu bạn đi đất, và xông lên đỉnh đầu gây ra chứng viêm màng não, hay giun chui vào túi mật làm chết người, hoặc ký sinh trùng chạy qua lại trong cơ thể tạo ra vết thương, tức là ổ dịch có nguy cơ chuyển thành ung thư sau này. ad. Mà hình như mình hơi nhầm khi viết tiếng Việt, vi khuẩn mới là bacteria, nhỏ hơn vi trùng (ký sinh trùng?), bác nào giỏi tiếng Việt chỉnh sửa giúp nhỉ. ad tiếp, sửa lại chút nữa, vẫn đúng là có 3 nhóm tác nhân trung gian chính, nhóm lớn là các loài ký sinh trùng to như giun, sán, nhóm giữa là vi khuẩn – bacteria, nhóm bé nhất là virus. Theo 1 giải thích của một y tá chuyên khoa (chắc có học qua môn truyền nhiễm, hê hê) thì ở VN vi khuẩn và vi-rút gọi chung là vi trùng. Mà các pác cẩn thận nhé, vi khuẩn thì uống kháng sinh được, chứ vi-rút phải uống antiviral, chứ tống kháng sinh vào chả có tác dụng gì (đúng không nhỉ, hê hê).

Các loài gây bệnh có kích cỡ to như vi khuẩn thường là lây nhiễm qua đường tiêu hóa, khi bạn ăn thức ăn hoặc uống nước nhiễm khuẩn. Cá biệt là trường hợp bơi trong nước bị nhiễm khuẩn, ví dụ như rạch Thị Nghè, hay con nít lội nước mưa ngập lụt. Nói mà sợ, ngập lụt ở SG nếu mang mầm bệnh sẽ lây nhiễm cho cả thành phố, chuyện chắc chắn sẽ xảy ra nếu kéo dài. Mình từng làm chương trình về dịch menigitis ở Ân Độ, do loài vi trùng sống trong nước đái chuột, và do bị ngập lụt mà chúng có cơ hội lây sang các em bé lội nước mưa chơi sau giờ đi học về, chết ngay lập tức sau 5 ngày với triệu chứng sốt cao nếu không kịp uống kháng sinh.

ở Việt Nam dịch bệnh ban đầu được gọi là tiêu chảy cấp – acute diarrhea. Thiệt ra tiêu chảy chỉ là hiện tượng bên ngoài, khi bạn đi ỉa nhiều hơn bình thường, có thể do phản ứng với thức ăn lạ, với một số độc chất trong thức ăn, do stress, hay do vi trùng, vi khuẩn sinh sôi nảy nở trong bụng, như samonella. Một trong số các loài vi khuẩn đó là cholera – dịch tả, và theo tớ đọc trên báo thì bộ y tế xác nhận đây chính là nguyên nhân gây ra tiêu chảy chết người ở Vn, bệnh nhân cứ mất nước dần cho đến chết. Cần thiết phải đổi tên dịch, không gọi là tiêu chảy cấp nữa, vì cũng theo báo Vn thì nhiều người dương tính với khuẩn chứ không đi ỉa chảy. Nguyên tắc là phải thông báo khi có dịch bệnh lên WHO, đặc biệt là trong bối cảnh VN cùng các nước ASEAN mới ký cam kết này.

Hiện VN công bố 11 tỉnh phát dịch, tức là khi bạn sống trong khu vực này, ăn uống bất kỳ đồ gì nhiễm khuẩn sẽ bị nguy cơ chết người nếu không được chữa trị kịp thời. Người ta cấm ăn mắm tôm, vì cho rằng mắm tôm là tác nhân chính gây bệnh. Nhưng không đơn giản như vậy. Vi khuẩn có thể sống trong đủ mọi môi trường, ví dụ sống trong thú vật trên rừng hoặc đàn súc vật nuôi, lăn đùng ra chết và được lũ cuốn trôi xuống miền xuôi, lũ tôm tép (chuyên ăn xác chết) rỉa vào, người dân lại được mùa xúc cả đống lên làm mắm, chuyển vi khuẩn tả về cho dân Hà Nội. Có thể nông dân khỏe mạnh ăn vào dương tính nhưng không sao, người chống lại được, nhưng dân Hà thành yếu ớt xơi vào phát đi luôn. Nhưng nguy hiểm hơn là những người chống lại được, vì sẽ trở thành đối tượng phát tán mầm bệnh. Nói chuyện phun nước bọt vào mặt đúng lúc bạn ngáp (ví dụ có hơi quá, không đến nỗi như thế, hi hi), ăn chung muỗng đũa (cái này thì nguy cơ cao), đi đái đi ỉa, chất thải ra hồ bơi, ra sông khiến người khác uống vào (qua nhà máy nước) hay thấm sâu xuống mạch nước ngầm gây nguy cơ giết người sau nhiều năm nữa… Nói chung nguồn nước thải của trung tâm bệnh nhiệt đới HN là cái làm tớ lo nhất, đảm bảo trong vòng 3 năm léo dám uống Halida.

Nếu bạn lỡ phải sống trong vùng dịch thì sao? Cũng chỉ sống giống như bên ngoài vùng dịch thôi, tim hơi phập phồng chút. Trước hết không được ăn bất cứ thứ gì xuất phát từ Thanh Hóa và 10 tỉnh có dịch. Đơn giản thôi, bệnh nhân ỉa chảy xuống nguồn nước, phân và nước được dùng tưới rau, cho lợn bò gà chó ăn, cây và thú không chết nhưng người ăn vào sẽ chết. Tiếp theo phòng tránh lây nhiễm qua đường miệng, tức là không được hôn nhau (hi hi), không ăn chung muỗng đũa, kiểu Nghệ Tĩnh lật ngược đầu đũa để gắp í, hi hi, hậu quả một thói quen sau nhiều năm dịch tả, không uống cà phê ngoài quán (cái này đặc biệt chú ý đấy – có thể nhà máy nước tăng nồng độ chlor tẩy trùng sạch sẽ, nhưng đá lấy nguồn không sạch, ly tách rửa không kỹ nữa). Nếu là tớ sẽ luôn luôn thủ một chai nước tớ tự nấu, vào quán trả tiền cà phê nhưng léo uống. Nói đùa chứ cà phê nước sôi, tách tráng nước sôi là ok rồi, nhưng đá chanh thì tuyệt đối nhé. À, chén bát ăn cơm rửa xong chưa chắc ok đâu nhé, phải tráng nước sôi. Vi khuẩn chỉ cần đun nước sôi đổ vào là chúng nó chết lăn quay hết. Dù sao thì dịch vi khuẩn cũng đỡ sợ hơn virus bay trong không khí như SARS. Cũng đỡ lo chuyện chúng biến thể, vì virus cấu tạo rất mỏng manh, dễ chuyển loài khi hai chuỗi DNA gặp nhau và trao đổi, chứ không cần phải tán tỉnh yêu đương, giao phối, mang thai rồi mới có cơ hội đẻ ra loài mới như ở loài thú, hay cơ chế tương tự ở vi khuẩn. Xét nghiệm phát hiện cũng nhanh vì đem phân lên kính hiển vi soi phát thấy ngay (vi trùng – bateria cũng soi hiển vi, nhưng virus cần phải tách protein, nuôi cấy sau nhanh nhất là 3 ngày mới test được, lại cần phải có mẫu, nên phải chuyển về phòng thích nghiệm trung ương, chờ tới khi có que test nhanh cũng phải mất nhanh nhất vài tuần, trong điều kiện chính ph
ủ chịu bỏ tiền đầu tư làm và mua).

Nếu lỡ mắc dịch tả cũng đừng lo lắng lắm, chuyện bình thường thôi. Ngày xưa người ta sợ vì không biết chữa như thế nào, nhưng có một chuyên gia ở Luân Đôn dùng phương pháp mà tớ có lần giới thiệu đó, ground theory, lùng tìm phát hiện thấy tất cả những người bị dịch tả đều liên quan đến một cái giếng nước dùng chung, sau đó xoay dòng sông Thames rửa sạch hết rác rưởi bệnh tật là xong. Hà Lội thì chắc là không rửa được, với lại ở xứ nhiệt đới hết dịch này lại tới dịch khác thôi, các pác cứ mà đọc xong rồi thì chuẩn bị tinh thần sống chung với dịch thôi. Lại dông dài, quay lại chuyện điều trị. Dịch tả là tác nhân lây lan bệnh, nhưng các bác không chết vì con khuẩn phẩy (nhìn trên kính hiển vi giống dấu phẩy) mà vì mất nước, do cơ thể đi ỉa liên tục, chính xác là tháo nước liên tục ra ngoài hậu môn. Có đến 90% (đúng không nhỉ?) cơ thể là nước trong tế bào cho nên mất nước là chết, chưa kể các hóa chất cơ bản như muối và ion (báo Vn hay gọi là điện giải) chạy ra theo. Mất muối thì cơ thể mất cân bằng, cơ chế thẩm thấu (còn ai nhớ môn sinh vật không) qua màng tế bào để bổ sung thức ăn và tẩy chất thải bị ngưng lại, thiếu ion thì điện não không chạy được tức là không chỉ không suy nghĩ được mà não cũng không điều khiển được các bộ phận cơ thể. Não của bạn thực ra là một đống dây điện neuron-synap chạy bằng ion Na và K, Na có sẵn trong muối ăn nhưng K thì cần bổ sung thêm. Hi hi, nhưng mà mới đọc trong Wikipedia người ta nói mất là mất ion Cl- và HNO3-, là mấy loại ion hình như trong ruột, chưa chi mình đã doạ lên tới não rồi, chắc tại làm viêm màng não nhiều quá.

Mà ỉa chảy cũng tốt vì sẽ tẩy bớt vi khuẩn ra ngoài, cho nên không nên uống thuốc cầm ỉa chảy. Cứ kệ mẹ cho nó chảy ra, giữ vệ sinh, uống nước pha muối và một số ion để bù lại phần nước bị mất (có người ỉa ra 30 lít nước 1 ngày, sợ chưa). Và đặc biệt là không được chữa trị một mình, chết oan và làm lây cho người khác. Giải thích thế này để các bác biết bọn bác sĩ làm gì mà thông cảm cho chúng nó, đừng chửi là sao con tao ỉa chảy mà nó không cho uống thuốc cầm, chắc đòi đút lót, bà là bà ra ngay hiệu thuốc mua ngay viên thuốc cầm về cho con bà uống, tưởng bà không có tiền à. Thế là giết con mình rồi. Nhiều lúc đi bệnh viện bực mình lắm, thấy mấy người ngu giết người thân mà không biết nói sao. Ngồi lên giường người mới mổ hồi sức (nguy cơ viêm nhiễm cao trong lúc bệnh nhân đang yếu), chỉ đạo linh tinh với bác sĩ và y tá…

Nhân tiện dọa người đọc tí nhé. Phác thảo một cái mô phỏng cho máy tính chạy symulation. Giả sử có vài chú bệnh nhân mắc thổ tả mà không lộ triệu chứng ra ngoài nhé. Bay từ Hà Lội hoặc Thanh Hóa ăn rau má phá đường tàu vào Sài Gòn. Đúng mùa ngập nước. Cứ cho là chú này vệ sinh đi, không ị bậy, đái bậy, không khạc nhổ bậy, cũng không ăn chung chén đũa với ai, mỗi tội nước ngập xuống hầm cầu, mang khuẩn phẩy bơi tung tăng trong nước mà dân cả phường sinh sống. Con nít chọc tay xuống nước, rồi lại cho vào miệng ngậm. Người lớn ăn uống bằng chén bát ly tách lỡ bị dính nước… Mấy người đó tới cơ quan lại ăn chung với đồng nghiệp, ra quán cà phê hôn hít người yêu, vào karaoke hôn cave… Đố các pác sau bao nhiêu ngày sẽ có 50% dân SG mắc bệnh và sau bao nhiêu ngày có chừng 100.000 dân SG thiệt mạng vì tiêu chảy, thế giới phải cử chuyên gia tới dựng bệnh viện dã chiến để cứu chữa. Biết chết liền.

Hi hi, lòng vòng 1 hồi thấy có bài do bác sĩ thứ thiệt viết, cũng hỏng khác gì mình cho lắm, ha ha http://www.sgtt.com.vn/web/tintuc/default.aspx?cat_id=630&news_id=28572#content Quy chụp” cho mắm tôm một cách vội vã vừa không thuyết phục về khoa học, vừa tạo ra một tâm lý khinh nhờn rất thường gặp ở người dân: “tôi không ăn mắm tôm, vậy là tôi không bị mắc bệnh tả”. Mà chỉ với một kiến thức y học thường thức, ai cũng biết bệnh tả là một bệnh lây qua đường phân – miệng (fecal-oral route). Bất cứ các thực phẩm nào (nước đá, rau sống, thịt cá, nước mía, các loại mắm khác…) bị nhiễm vi khuẩn tả đều có thể là nguồn truyền bệnh”. Thêm bài trên Tiền Phong xác nhận nghi ngờ của mình về nguồn nước hơn là mắm tôm http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=100804&ChannelID=2 ad 7Nov, bây giờ mới phát hiện ra tác giả của bài báo đây http://blog.360.yahoo.com/blog-mDhTd.whc7Mga36KalO9JvJ_u9ZwbQ–?cq=1&p=84

Ad, em Loan đòi tớ phải viết bài như báo, thế có ai trả tớ tiền làm báo không, đây là blog mà – nhật ký mạng đó, viết linh tinh lang tang, xả xì trét, hẹ hẹ, nói vậy chứ thỉnh thoảng sẽ cố gắng chú ý tới cái lay-out chút, nhưng mà viết vầy cũng có cái hay là người ta không thể ăn cắp đắp lên báo được, đỡ mắc công mình lại phải lên đài truyền hình xin lỗi và rút khỏi series phim sex, hi hi, lại nói nhảm quên lay-out rồi. Số là tại mới đọc một bài trên Tiền Phong và nhớ ra thêm một thói xấu ở VN, là người ta dùng kháng sinh quá cỡ, tới lúc có những dịch bệnh cần kháng sinh như thế này lại không dùng được và chết. Bạn nhớ nhé. Đã uống kháng sinh phải uống một lúc 5 ngày, tức 15 liều (mỗi ngày 3 liều) cho con vi khuẩn chết luôn, không lờn thuốc. Và chỉ uống 1 loại cho đến khi thuốc hết hiệu nghiệm. Nhớ ghi lại mình từng uống kháng sinh gì. Người Việt hay có thói quen thấy bệnh đỡ đỡ thì nghỉ thuốc. Uống kháng sinh rất rộc người cho nên nghỉ, nhưng vậy là giết mình sau này, vì mầm bệnh trong người lờn thuốc, và giết cả xã hội, vì tạo ra biến thể vi khuẩn lờn thuốc. Xứ nhiệt đới rất nhiều vi khuẩn cho nên rất cần kháng sinh, bạn nhớ nhé. Ví dụ bạn lờn thuốc, bs cho uống thử kháng sinh, tới 1-2 ngày sau mới biết không công hiệu, đổi thuốc thì bạn đã xuống sức một chút rồi. Và thêm một lần không công hiệu nữa là đã đủ số ngày 2-4 ngày mà tử thần thổ tả có thể mang bạn đi sang thế giới bên kia rồi.

Bài đây http://www.tienphongonline.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=100894&Channel… Theo bác sỹ Hà, kết quả thử kháng sinh đồ với penicili thì 83% bệnh nhân còn độ nhạy cảm với kháng sinh- tức là chủng tiêu chảy cấp nguy hiểm chưa kháng với loại kháng sinh trên. Tuy nhiên với các loại kháng sinh thế hệ mới hiệu quả kháng sinh đồ rất nhạy và đạt gần 100%. Như vậy với phác đồ điều trị của Bộ Y tế ban hành điều trị dịch tiêu chảy cấp nguy hiểm vẫn phát huy hiệu quả cao.

Đọc tới bài này còn nhớ thêm một vấn đề gây lây lan nữa, ở xứ nhiệt đới, là ruồi – lý do tại sao phải có lồng bàn, mà bao nhiêu năm sống ở nước ngoài mình quên mất http://www.laodong.com.vn/Home/sknb/2007/11/62990.laodong

Ad 7.Nov, tới bữa nay mới thấy có nhà báo ở VN dám nhắc vụ này (và cả cán bộ lãnh đạo của mình nữa, hẹ hẹ) nhưng không biết có dám cho lên báo không, biết chết liền http://blog.360.yahoo.com/blog-_Q78P6g5br89WVUa77qC3PG4

Có người khen mình bình loạn giống BS mới hứng chí, nhớ tới vụ máy nội soi mà mình từng giới thiệu. BS Nguyễn Phước Huy hồi đó dưới tuyến huyện, Hồng Ngự, Đồng Tháp, nhưng giờ đã là phó GĐ bệnh viện mắt ở SG, còn được Singapore tặng phần thưởng nhân vật trong năm của ĐNá nữa. Cũng vui vì giúp được một người giỏi http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4145984.stm. Còn 1 BS nữa mình cũng rất khâm phục là Dr Phan Xuân Trung, chủ mạng ykhoa.net, đầy tâm huyết và hoài bão.

Tags:

7 Responses to “Dịch tả”

  1. Con Đường Nhỏ Says:

    Đọc mới biết Béo kỹ đến ghê người…Thảo nào…

  2. Con Đường Nhỏ Says:

    Đọc mới biết Béo kỹ đến ghê người…Thảo nào…

  3. Malibu Says:

    Đề nghị chú ý đến phần lay-out tí nào. Đọc bài dài dằng dặc. Hay nhưng đôi khi e ứ nhớ được vì những đoạn dài đó.
    Cám ơn vì những thông tin bổ ích.

  4. Malibu Says:

    Đề nghị chú ý đến phần lay-out tí nào. Đọc bài dài dằng dặc. Hay nhưng đôi khi e ứ nhớ được vì những đoạn dài đó.
    Cám ơn vì những thông tin bổ ích.

  5. Nikonian Says:

    Bạn viết rất chính xác về dịch tả, hay hơn trong sách thuốc nữa. Theo cách mô tả chính xác của bạn, có thể hiểu được vì sao dịch tả lây lan theo cấp số nhân. Điều này hoàn toàn có thể xảy ra!
    Cảm ơn bạn. Chúc bạn không bị “mắc dịch”. :-))

  6. Dinh Thang Sac Says:

    Ha ha, không ăn mắm tôm, còn lại bạ gì ăn nấy sẽ ko bị tiêu chảy. Giờ thì mắm tôm hết bị oan rồi vì số bệnh nhân đang tăng!

  7. Dinh Thang Sac Says:

    Ha ha, không ăn mắm tôm, còn lại bạ gì ăn nấy sẽ ko bị tiêu chảy. Giờ thì mắm tôm hết bị oan rồi vì số bệnh nhân đang tăng!

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: