Làm từ thiện

Cái vụ này là do Huy Đức bên SGTT kiu tui viết nếu đăng sẽ trả nhuận bút, nên tui thử ham hố chút, kiếm tiền cho mấy đứa học sinh tui đang tài trợ dưới Tiền Giang nhưng tánh tui viết xong còn chờ sửa lại vài lần mới dám đăng nhựt trình, nên anh chịu khó chờ tui kính báo rồi hãy rinh bài qua bên chế bản nha, http://blog.360.yahoo.com/blog-_Q78P6g5br89WVUa77qC3PG4?p=833#comments.

——————————————————

Các bất cập nảy ra trong quá trình cứu trợ các gia đình nạn nhân vụ tai nạn cầu Cần Thơ khiến nhiều người phải suy nghĩ thêm về công tác từ thiện. Đây là một hoạt động xã hội phát sinh và duy trì trong các phát triển của thế giới, cho nên một việc làm đơn giản có thể kéo theo nhiều hệ lụy trong cộng đồng. Người ta có thể lập luận rằng việc mình làm chỉ đơn giản là giúp người, không dính gì tới chính trị hay tôn giáo, nhưng nếu bạn biết băng mafia Việt Nam từng nổi tiếng nhất Berlin khởi nguồn là một nhóm từ thiện thì có thể bạn sẽ thay đổi quan điểm. Việc giúp người có thể biến thành hại người, hoặc hại cả chính bản thân mình. Phạm vi bài viết này muốn nêu ra một số vấn đề mà người làm từ thiện cần phải chú ý.

1. Nhận thức: Không phải tất cả những người làm từ thiện đều suy nghĩ hoặc có mục tiêu cuối cùng giống nhau, dù hình thức bên ngoài có thể cùng là đem tiền ra cho người bị nạn. Có người cho tiền để bớt mặc cảm tội lỗi và phần nào đó có thể hiểu làm từ thiện cho chính bản thân. Có người dâng hiến tất cả những gì mình có để phụng sự một lý tưởng nhân bản trong xã hội. Cũng có người coi từ thiện là phương pháp để xây dựng quan hệ, tạo hình ảnh chính trị. Trước hết, bạn phải nhận rõ mình là người nào, mục tiêu là gì khi đi làm từ thiện. Ngay cả khi đơn thuần là chỉ muốn giúp người bị nạn bạn cũng có thể, vô tình hoặc cố ý, qua hành động của mình, thay đổi trật tự xã hội, tầm nhận thức, hoặc hệ giá trị của cả một cộng đồng. Vấn đề là nếu muốn trở thành một người làm từ thiện chuyên nghiệp, bạn cần nhận thức đầy đủ hệ quả từ những việc làm của mình đối với khu vực đó và cả xã hội nói chung.

Thiếu nhận thức có thể làm hại bản thân bạn, ví dụ như khi đem tiền từ nước ngoài về cứu trợ những người nông dân nghèo đói đang ngồi biểu tình, bạn đã đưa bản thân mình vào thế nguy hiểm, bị coi là thế lực nước ngoài chống phá chính quyền trong nước, ủng hộ phe nổi loạn. Thiếu nhận thức có thể phá vỡ mối quan hệ cộng đồng sẵn có, người dân sẽ quay sang bạn và lãng quên, loại trừ những thành viên trong xóm trước đó rất hay giúp đỡ người khác, là những người rất cần thiết cho cộng đồng này sau khi bạn bỏ rơi họ. Thiếu nhận thức có thể khiến bạn vô tình đứng về một phe nào đó, ủng hộ cho họ bằng tiền của, trong cuộc chiến chính trị quyền lực tại địa phương; ông này muốn lên làm chủ tịch xã, ông kia muốn lấy điểm cho con trai chuẩn bị lên làm chủ tịch huyện. Khi thiếu nhận thức bạn cũng có thể làm thay đổi tập quán của cả quần thể dân cư, ví dụ như bạn tập cho họ thói quen và nhu cầu ăn mì gói (thứ họ phải mua) trong khi dân quê quen ăn gạo và trước đó hay dùng gạo (thứ họ có thể làm ra) để giúp nhau.

Vấn đề không phải là bạn áp đặt một mô hình từ thiện nào đó từ bên ngoài, cho rằng phải làm như thế mới đúng, mà bạn cần phải hiểu rõ bạn đang làm gì và truyền thống nơi đây thường làm gì. Bạn cũng không cần thiết phải làm giống hệt những gì ở địa phương đã làm cả trăm năm qua, chỉ cần bạn ý thức được là nếu làm khác đi mình sẽ thay đổi những gì trong xã hội và các thay đổi đó sẽ ảnh hưởng tốt hay xấu đến từng thành viên trong làng.

2. Chia sẻ, thông hiểu, và động viên (counselling): Công việc từ thiện trước hết là cuộc gặp mặt giữa người với người, một bên có thể đang ở mức tận cùng của đau khổ và bên kia là đỉnh điểm của sung sướng. Nếu bạn là đôi vợ chồng hạnh phúc đến cho tiền một người đàn bà góa đang khóc chồng, bạn có nghĩ là người phụ nữ kia sẽ cảm thấy được chia sẻ chút nào không. Nhưng nếu bạn là người thành đạt, đem học bổng đến cho những em bé nghèo hiếu học, bạn có nghĩ mình sẽ là thần tượng để chúng để phấn đấu, noi theo. Có những lúc người ta cần được tặng một giấc mơ đẹp, một tia hi vọng, một lòng tin để đi vào tương lai, hơn là những đồng tiền có thể khiến họ ăn sung mặc sướng ngày hôm nay và quên mất mục tiêu sau này.

Chắc bạn đồng ý với tôi rằng làm từ thiện là giúp người ta đứng vững rồi chạy trên hai chân của mình, hơn là biến họ thành kẻ ăn mày chuyên nghiệp, sống bằng tiền bố thí của bạn trong suốt phần đời còn lại. Những thất bại đang bị chỉ trích của phương Tây ở châu Phi có thể được coi là bài học, khi tiền viện trợ biến nhiều cộng đồng trở thành ăn bám, chỉ biết chờ gạo và bột mì tiếp tế hàng năm, mà không biết khai phá đất đai trồng loại cây lương thực khác. Từ thiện có khi là giúp người ta cách sống mới để vươn lên. Councelling là ngành học khá phổ biến ở các nước phương Tây, nhưng các nhà từ thiện ở Việt Nam có thể học qua trao đổi với những người Việt đang làm việc trong các tổ chức thiện nguyện ở nước ngoài, thường xuyên về Việt Nam xây dựng và thực hiện dự án (chẳng hạn như quĩ Đông Tây hội ngộ của bà Phùng Lệ Lý www.eastmeetswest.org).

3. Dự án: Bạn có thể đơn giản là thảy một cục tiền và mặc kệ mọi chuyện ra sao thì ra, nhưng bạn cũng có thể đã nhận thấy hành động đó có thể kéo theo nhiều vấn đề phức tạp, nhiều khi có hại cho người nhận tiền. Vì vậy, công tác từ thiện chuyên nghiệp thường đòi hỏi có kế hoạch rõ ràng là chi tiền như thế nào, nhằm các mục tiêu gì, và làm thế nào để kiểm tra kết quả. Có thể là số tiền rất nhỏ, phạm vi giúp đỡ chỉ là một gia đình, nhưng cũng cần phải có kế hoạch rõ ràng, đặt mục tiêu muốn đạt được thông qua hành động từ thiện này: giúp chi trả tiền tang gia, giúp
đứa bé học hết phổ thông, giúp gia đình hết nghèo…, đồng thời các tiêu chuẩn để kiểm tra xem tiền có được chi đúng và kế hoạch được thực hiện đúng hay không: hóa đơn tang lễ, sổ điểm và học bạ, mức chi tiêu trong gia đình, kết quả kinh doanh …

Trong nhiều trường hợp dự án còn quan trọng hơn là số tiền bỏ ra. Nhiều người nghèo vẫn tiếp tục nghèo sau khi được ngân hàng cho vay xóa đói giảm nghèo, vì cái họ cần nhiều khi là know-how, là kỹ năng kinh doanh, tính toán, phương pháp gieo trồng và chăn nuôi mới, hay mối quan hệ để tiêu thụ hàng, tìm nguồn nguyên liệu rẻ, hơn là tiền. Việc bạn cho họ vài chục triệu và mua một chiếc xe hai bánh tính về giá trị là bằng nhau, nhưng có thể khác nhau rất xa. Người nhận tiền có khi không nhìn thấy chiếc xe là giải pháp giúp công việc kinh doanh của họ phát triển, và không biết đem vài chục triệu bạn cho đi mua xe, mà chỉ lo sửa nhà hoặc nhậu. Bằng việc mua xe, hay cho họ con bò, có thể bạn đã chuyển cho họ một ít kiến thức về kinh doanh, và đó chính là cái họ đang cần. Bằng việc lập dự án và kiểm tra, có thể bạn đã đào tạo họ thích nghi với môi trường mới, tự bản thân vượt qua bức tường nghèo đói, hội nhập với xã hội.

4. Cấu trúc cộng đồng: Khi giúp một gia đình, có khi bạn nghĩ rằng không cần quan tâm đến những gia đình xung quanh, hay cả cái xã/huyện đó. Nhưng chắc bạn hiểu rằng ở Việt Nam mối quan hệ làng xã rất là chặt chẽ, có khi bạn tốn bao nhiêu tiền của đổ vào một chỗ mà vẫn không cải thiện được gì vì nó bị tất cả các mối dây ràng buộc kéo lại. Rất nhiều trường hợp những điều mà người làm từ thiện nghĩ là tốt cho dân làng, nhưng do không chú ý giải thích vận động từ đầu mà bị người dân phản đối vì cho rằng gây hại cho họ, hoặc nghe theo lời một số người lo sợ rằng công tác từ thiện sẽ làm họ giảm sút uy tín, mất chức. ở một số nước châu Phi công tác nhân đạo của các bác sĩ tiêm phòng bại liệt cho trẻ em bị gián đoạn vì người dân tin lời chủ làng phán rằng mấy người phương Tây chích thuốc đó để triệt sản phụ nữ Hồi giáo.

Khi có kế hoạch từ thiện với hơn một gia đình, bạn cần chú ý đến mối quan hệ giữa họ và những gia đình còn lại trong khu. Trong nhiều trường hợp thay vì chia tiền dàn trải có thể chỉ cần dồn tiền vào một mắt xích nào đó, và như thế là cả khu vực sẽ được hưởng lợi ích từ đây. Một gia đình được giúp đỡ sẽ thay đổi vị trí và vai trò của họ trong quần thể, có cơ hội phát huy (hoặc gây tác hại từ) những lợi thế khác sẵn có, làm thay đổi toàn bộ cơ cấu quyền lực trong đó.

5. Lý và tình: Người làm từ thiện là một thành viên tích cực trong xã hội, và hành động từ thiện sẽ làm thay đổi xã hội, cho nên phải chú ý đến các định chế đang tồn tại trong quần thể đó, từ các ràng buộc pháp lý cho đến các giá trị tình nghĩa, đạo đức đang được duy trì. Nắm bắt các nguyên tắc này giúp bạn tránh được cho bản thân và người được mình giúp khả năng bị rơi vào thế đối đầu với bà con làng xóm hoặc chính quyền. Bạn nghĩ thế nào khi nhận tiền của công ty bán súng đi giúp nạn nhân chiến tranh?, hay tiền từ một tổ chức chống cộng để giúp các nạn nhân bị lũ lụt?

Không có câu trả lời rõ ràng và cụ thể. Cũng không có mô hình lý tưởng để bạn làm theo. Công việc từ thiện còn rất mới ở Việt Nam. Không chỉ người dân chưa quen với loại hình hoạt động xã hội mới này, mà chính quyền cũng chưa có qui định rõ ràng. Bạn đi làm từ thiện tức là cũng đang thay đổi xã hội Việt Nam, từ phong tục, định kiến, cho đến tình trạng kinh tế của các cá nhân, qui định và vai trò của chính quyền. Để nâng cao hiểu biết và tránh các sai lầm đáng tiếc, bạn có thể tham gia hoặc liên kết với các tổ chức NGO (thiện nguyện, phi chính phủ) đang được phép hoạt động ở Việt Nam. Bạn cũng có thể tìm đọc thêm tài liệu trên mạng Internet, hoặc có thể tìm đến các khóa đào tạo ngắn hạn ở nước ngoài. Xin chúc thành công.

——————————————————-

(Một số qui định pháp lý ở các nước http://en.wikipedia.org/wiki/Charitable_organization)

BTW co cai vu nay kha hay, lay tu trang cua anh Trinh Cung: http://blog.360.yahoo.com/blog-dRBlqcUnbqhpS7.19cbi7hI-?cq=1, http://trinhcungartist.multiply.com

Tags:

2 Responses to “Làm từ thiện”

  1. kireiina Says:

    Hay lam!

  2. cátkhuê Says:

    Tình yêu đọc bài này của em đi

    http://tintuconline.vietnamnet.vn/vn/doc/140488/

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s


%d bloggers like this: